Recenzja ksiki Kurbana Saida „Ali i Nino”

Aneta Strzemalska


„Ali i Nino” to powie o mioci, „najsynniejsze love story Kaukazu” jak ksik reklamuje wydawca. Ali jest arystokrat – potomkiem i dziedzicem zamonego chana z licznymi koneksjami w Persji. Nino za pochodzi z gruziskiego rodu ksicego. Oboje mieszkaj w tym samym miecie – Baku pocztku dwudziestego wieku; on w starej jego czci, konserwatywnym i muzumaskim Iczeri Szeher, a ona w tej nowszej, kosmopolitycznej, bo otwartej na wpywy zachodniego wiata dzielnicy. Ali i Nino s dobrze urodzeni, modzi, pikni i bogaci. Jednak wicej ich dzieli, ni czy. Religia – on jest muzumaninem, a ona chrzecijank, narodowo, wychowanie i przede wszystkim sposb mylenia.

Ali – przywizany do tradycji modzieniec, pragnie y tak jak jego przodkowie – prowadzi rodzinny biznes, zapuszcza si konno w otaczajc Baku pustyni, je przysmaki przygotowane mu przez wiern on, a wieczorami patrze na gwiazdy z paskiego dachu swojego domu. Jest gotw walczy i umrze za swoj ojczyzn. Jednak zakochuje si w przyzwyczajonej do innego stylu ycia Nino, ktra Azjatw uwaa za „dzikusw”, a ich tradycje za „barbarzyskie”. Kochajc si Ali i Nino staraj si znale kompromisow, wspln drog. Ich denie stwarza autorowi ksiki moliwo snucia rozwaa o Kaukazie jako miejscu na styku Europy i Azji, chrzecijaskimi i muzumaskimi wartociami, obyczajami i stylem ycia.

Ali i Nino wydaj si przedstawicielami dwch rnych „cywilizacji” – Wschodu i Zachodu. Warto przytoczy chociaby jeden fragment, rozmow bohaterw o przeprowadzce do Parya:

- Nino, zrozum mnie waciwie. Kocham paski dach nad swoj gow, pustyni i morze. Kocham to miasto, stary mur i meczety w wskich uliczkach, a z dala od Wschodu udusz si jak ryba bez wody.
Na chwil zamkna oczy.
- Szkoda – powiedziaa bezbarwnie, a mnie serce si krajao na dwik tego sowa.
Usiadem i chwyciem jej rk.
- W Paryu bybym tak samo nieszczliwy jak ty w Persji. Czubym si tam wydany na obc samowol. Przypomnij sobie harem w Szimranie. Europ byoby mi znosi tak samo trudno jak tobie Azj. Pozostamy w Baku, gdzie Europa i Azja niepostrzeenie si zlewaj. Nie mog jecha do Parya. Tam nie ma meczetw, nie ma starego muru ani Zajda Mustafy. Ja si musz od czasu do czasu krzepi azjatyck dusz, eby mc znosi tylu obcych, ktrzy do nas przybywaj. W Paryu zaczbym ci nienawidzi, tak samo jak ty nienawidzia mnie po wicie muharram. Nie od razu, ale kiedy, po jakim karnawale czy balu, zaczbym ci cigle nienawidzi ze wzgldu na ten obcy wiat, do ktrego mnie zmuszasz. Dlatego pozostan tutaj, niezalenie od tego, co si ma zdarzy. Urodziem si w tym kraju i tutaj chc umrze.

Opowie o tragicznej, szarganej przez histori mioci Ali i Nino zaspokoi potrzeby czytelnika szukajcego dobrego romansu. Ale byaby te banalna – jak to zwykle z takimi opowieciami bywa, gdyby autor nie osadzi jej w barwnych realiach mistycznego Kaukazu, na tle wielkich historycznych zawirowa: pierwszej wojny wiatowej, powstania Demokratycznej Republiki Azerbejdanu i wreszcie wtargnicia Sowietw do Baku. Kurban Said romantyczny wtek traktuje jak odskoczni, literacki trik do opowiedzenia o Kaukazie. Posugujc si bogatym i plastycznym jzykiem opisuje problemy etniczne, wyznaniowe i spoeczne regionu. Czytajc o losach Ali i Nino poznajemy Baku – wielokulturow naftow metropoli, dokd dziki rzdom rosyjskich carw wdara si Europa. Zwiedzamy pooony wysoko w grach Maego Kaukazu Karabach – kolebk kultury Azerbejdan i Ormian, ktrzy do dzisiaj tocz wojn o ten niewielki skrawek ziemi. Wdrujemy do wysokogrskich, odizolowanych wsi, wkraczamy na teren niedostpnego perskiego haremu i arystokratycznych gruziskich salonw.

Kurban Said realistycznie i barwnie skonstruowa sylwetki swoich bohaterw. Jego dociekliwo, zamiowanie do szczegu ucieszy przede wszystkim tych, ktrzy chcieliby lepiej pozna kaukaskie tradycje. Na uwag zasuguje chociaby opis „wschodniego” taca, ktry Nino wykonuje z przyjacielem Alego. Na koniec taca modzieniec zafascynowany swoj partnerk powinien przebi jej chustk swoim kindaem. Ali, zwykle zazdrosny o Nino, tym razem jest niezwykle spokojny – przezornie wymieni si kindaem z przyjacielem.

„Ali i Nino” jest przepeniona podobnymi detalami, ktre o Kaukazie, jego tradycjach i obyczajach mwi wicej ni niejedna praca naukowa. Nic wic dziwnego, e ksika ta staa si znakiem firmowym Azerbejdanu, symbolem gruzisko-azerbejdaskiej przyjani, kaukaskiej wielokulturowoci. Tego stanu rzeczy nie zmienia nawet fakt, e Kaukaz widziany oczyma Kurbana Saida zosta poddany orientalizacji – podziay na Wschd i Zachd, wiaty muzumanw i chrzecijan s zbyt ostro zarysowane i tym samym upraszczaj rzeczywisto. Mimo to „Ali i Nino” to pozycja obowizkowa dla tych, ktrzy chcieliby pozna region i zacz lepiej zrozumie problemy wynikajce z rnorodnoci kulturowej.

sierpie 2017



(C) Kaukaz.net. Wszelkie prawa zastrzeone. Czytaj, cytuj (z podaniem autora i zrda), ale nie kradnij!