Kaukaska encyklopedia

Czaban

Tak na Kaukazie (i w Azji rodkowej) nazywa si pasterza. Ogorzay czaban z kijem w rku i niewielkim tobokiem przeganiajcy przeraliwie meczce owce i kozy sprzed trbicego autobusu lub ciarwki to widok bardzo czsto spotykany na drogach Kaukazu, szczeglnie wiosn, kiedy czabani prowadz stada z nizin na wysokogrskie pastwiska. Cae lato spdzaj w grach ze swoimi zwierztami, mieszkajc w charakterystycznych namiotach; podstaw ich poywienia stanowi owczy ser, mleko, baranina i chleb. Dziki takiemu zdrowemu trybowi ycia maj niez krzep, o czym wiadczy ponisza wiadomo podana przez agencj Itar–Tass:

W Dagestanie czaban goymi rkami zadusi wilka

Czaban dagestaskiego sowchozu we wsi Kuli Szamcha Szamchaow goymi rkami zadusi wilka. Do starcia z wilkiem doszo w owczarni, gdy Szamchaow karmi owce. Potny wilk nie zraony obecnoci czowieka, wskoczy przez otwarte drzwi i rzuci si na sparaliowane ze strachu zwierzta. Czaban nie mia czasu pobiec po bro – wilk zagryza jedn owc za drug. Szamchaowowi udao si uchwyci wilka za gardo. Trzyma mocno nawet wtedy, gdy drapienik odwrci si i przegryz mu rk. Pogowie zostao uratowane.

Papacha

Ta wysoka mska czapka z owczej skry (czsto z karakuw) jest na Kaukazie czym duo waniejszym ni tylko elementem ubioru: to cz tradycji, symbol prestiu, dumy i honoru kaukaskiego mczyzny.

Dawniej rzucenie podczas sporu pod czyje nogi papachy lub strcenie jej z gowy adwersarza byo mierteln obraz jednoznaczn z wyzwaniem do obrony honoru. Prawdziwy mczyzna nie zdejmowa swojej papachy nawet w pomieszczeniu.

U Azerw papacha bya wyznacznikiem statusu spoecznego: im wysza i drosza czapka, tym wikszy presti jej waciciela. Podobno idc do teatru prawdziwy azerski „dygit” kupowa oddzielny bilet dla swojej papachy, eby bya zawsze przy nim.

O tym, jak due znaczenie kaukascy mczyni przywizuj do swoich papach, wiadczy przykad synnego czeczeskiego tancerza Machmuda Esembajewa, ktry prawie zawsze chodzi w papasze. Nie rozstawa si z ni nawet na zagranicznych tournee, ani podczas spotyka z najwyszymi w wadzami odwiedzanych pastw. Kiedy zosta deputowanym do Rady Najwyszej ZSRR, na wszystkie posiedzenia przychodzi w swojej baraniej czapie. Podobno kiedy przed rozpoczciem obrad L. Breniew powid oczami po sali i kiedy zauway znajom papach, stwierdzi: „Machmud ju jest, znaczy moemy zaczyna”.

Obecnie w miastach rzadko mona zobaczy mczyzn w papasze, ale mieszkacy auw podczas wit i wanych wydarze zakadaj swoje papachy. Dla podkrelenia wagi sprawowanej funkcji czasami wystpuj w nich te niektrzy przedstawiciele kaukaskiej sceny politycznej i przywdcy religijni.

Burka

Tracyjny wyrb burki - pasterskiego ubioru z wojoku


Fotografie: Sz. Ekperowa, Agencja fotograficzna Riffa, Machaczkaa

Dygit

Tak mwi si na kadego kaukaskiego prawdziwego mczyzn. Historycznie nazwa ta odnosia si do odwanych grali jedcych na koniu ubranych w czerkiesk i papach. Ich nieodcznym atrybutem by Kinda. Obecnie powiedzenie o kim Digit to co w rodzaju komplementu, synonim odwagi, siy i mskoci. Ale ma te w sobie odrobin pejoratywnego znaczenia, bo Digit to te porywczy rozbjnik, bezlitosny dla swoich ofiar.

Islamski sklep

To na Kaukazie nowo. Swa popularno zyskay wraz z tzw. islamskim odrodzeniem. Waciwie to mona spotka dwa rodzaje takich islamskich sklepw. Jeden z nich to sklep z dewocjonaliami. Mona w nim kupi dywanik z Mekk, muzumaski raniec, tiubitejk, i szeroki wybr literatury w jzyku rosyjskim i arabskim. bardziej interesujce jednak wydaja sie sklepy islamskie z odzie dla kobiet. Tam moe ubra si kada religijna muzumanka. Mona zakupi tradycyjny (cho nie na Kaukazie) Hidab oraz przepikne kolekcje tureckich projektanw.

Kubaczi

To wyjtkowy au Dagestanu. Zamieszkuj go Kubaczycy obecnie oficjalnie wchodzcy w skad narodu Dargiskiego. Od pokole zajmuj si wyrobami ze zota i srebra a przede wszystkim zdobieniem kindaw. Wysokogrska wie Kubaczi jest wyjatkowa, w kadym domu mozna znale wyjatkowe muzeum gdzie zoone s rodzinne przedmioty skadowane tam od pokole. Kady kubaczyski rzemielnik ma tez swoja technik pracy ktra przekazuje swojemu synowi, kubaczycy s dumni ze swej profesji a modzi z dum przejmuj zawd ojcw, ktry obecnie cieszy si powodzeniem a kubaczyskie przepikne wyroby, zwaszcza biuteria znane s w caym byym Zwizku Radzieckim.

Gocinno

"Niech poamie koci ten co nie lubi goci!. Jeeli ktos przywita gocia z niezadowolon min albo chmurnym czoem, niech w jego domu nigdy nie bdzie starszych, ktrzy by mogli dawa mdre rady, ani modszych ktrzy mogli by tych rad sucha!" (Rasul Gamzatow " Mj Dagestan)
Tak o gocinnoci pisa najsawniejszy poeta Dagestanu. I jest w tym wiele prawdy. Kady, kto odwiedzi ta republik przekona si jak smakuje gocinny baran szykowany specjalnie na jego cze. Z pewnoci nie ominie go szklaneczka wspaniaego kizlarskiego czy derbenckiego koniaku. Ta gocinno jest w ich krwi i cho czsto przeradza si w nadopiekuczo to jednak jest niezwykle miym dowiadczeniem, ktre nie do koca mona wyrazi sowami.

Szalbuzdag - wita gra

To wita gra jakich wiele w Dagestanie. Jak tylko zejd pierwsze niegi i droga okae si moliwa do przebycia wyruszaj pierwsze pielgrzymki aby odwiedzi to miejsce spoczynku jednego ze witych mw ktry kiedy naucza grskie plemiona wiary muzumanskiej. Dzi te wite miejsca ciesz si niezwyka popularnoci, s przykadem typowego dla Kaukazu synkretyzmu, tradycyjnego islamu ludowego wymieszanego z dawnymi pogaskimi wierzeniami. Tam skada si ofiary, zanosi proby odmawia modlitwy. Pielgrzymuj wszyscy i ci mocno wierzcy i ci ktrzy na co dzie nie praktykuj. Taka pielgrzymka na wit gr jest czci tradycji, oczyszczeniem ktre kady musi przej cho raz w yciu.

Koniak

Kiedy przed wyjazdem do Dagestanu wszyscy grozili nam, ze z pewnoci zostaniemy porwane bo z tym tylko on si kojarzy. Jeden yczliwy nam czowiek krtko powiedzia: dobrze jedcie, oni tam maj wietny koniak! O tym miaymy okazje przekona si ju nastpnego dnia po przybyciu. Rzeczywicie koniak z Derbenckiej i Kizlarskiej wytwrni przers nasze wszelkie oczekiwania smakowe, a co najwaniejsze nie pozostwaia po sobie blu gowy. Gdy odwiedziymy jeden ze sklepw monopolowych zadziwia nas rnorodno asortymentu proponowanego prze obydwie wytwrnie. Co waniejsze sami Dagestaczycy nie uznaj innego alkoholu jak swj rodzimy i na kadym stole nie znajdziesz nic co by byo wyprodukowane poza Dagestanem i trzeba przyzna, e jako tych wyrobw jest naprawd wysmienita.

Rasul Gamzatow

By najsawniejszym poet Dagestanu synem Gamzata Cadacy. Sam tworzy w swoim jzyku narodowym - po awarsku. To on przyczyni si do popularyzacji pimienno w tym jzyku oraz w innych jzykach narodowych. Cho jego popularno przypada na czasy ZSRR to jednak nadal jest popularny a Dagestaczycy s z niego dumni. Przez ponad 40 lat by przewodniczcym Zwizku Pisarzy Dagestanu. W jzyku polskim mona znale nastpujce pozycje: "Mj Dagestan" i "Miniatury - zbir poezji".

Prospekt Lenina

Cho Polaka moe to szokowa to jednak najwiksz centraln ulica stoecznej Machaczkay jest ulica Lenina. Obsadzona drzewami, klombami z pikna promenad i nowymi aweczkami na ktrych kadego wieczoru mona spotka przedstawicieli wszystkich narodw Dagestanu. Na jej kocu, na centralnym placu przed parlamentem znajduje si gigantyczny pomnik Wodzimierza Ilicza Lenina. I cho spotyka si mona z gosami: jak to w muzumaskiej republice Lenin w centrum? To jednak jest on czci historii tych ludzi, ktrej si mimo wszystko nie wstydz. Dzi prospekt nosi imi Rasula Gamzatowa, mao kto jednak zdaje sobie z tego spraw. Marszrutki jak dawniej jed po Lenina...



(C) Kaukaz.net. Wszelkie prawa zastrzeone. Czytaj, cytuj (z podaniem autora i zrda), ale nie kradnij!