Dagestan: dihad lekarstwem na brak zasad

Iwona Kaliszewska

Pooony nad Morzem Kaspijskim grzysty Dagestan to w chwili obecnej najbardziej niestabilna republika na Kaukazie Pnocnym. Konflikt midzy bojownikami a przedstawicielami wadz republiki (przede wszystkim lokalnymi i federalnymi strukturami MSW i FSB), korupcja i nihilizm prawny to najczciej wymieniane problemy republiki. S to zjawiska tylko pozornie ze sob niezwizane.

Walka o pastwo islamskie z wykorzystaniem metod terrorystycznych jest czsto umiejscawiana, szczeglnie przez nieradzce sobie z problemami wadze, w nurcie midzynarodowego terroryzmu [1]. Wszelkie problemy natury spoeczno-politycznej, trudnoci z integracj i rozwojem rejonu politycy chtnie zrzucaj na „midzynarodowych” terrorystw: Inguszy, Czeczenw, Dargijczykw, Awarw... Tymczasem radykalizm islamski „wyrs” i „zakwit” na gruncie przygotowanym przez urzdnikw, prokuratorw, struktury siowe, politykw oraz zwykych ludzi, wsptworzcych „system”, w ktrym rzdz ukady klanowo-mafijne, korupcja i nepotyzm.

Coraz wikszy dostp do internetu, swoboda wypowiedzi na internetowych forach day modym ludziom poczucie wsplnoty nie tylko w wierze, ale rwnie w niechci do obecnego systemu, w ktrym wielu z nich nie ma ochoty uczestniczy, wybierajc utopijny projekt radykaw walczcych o utworzenia pastwa islamskiego na terenie caego Kaukazu Pnocnego. Pastwa w ktrym zapanuje zgoda i sprawiedliwo...

Paradoksalnie walka o lepszy, sprawiedliwy wiat toczona z „systemem” odbywa si przy pomocy metod jemu waciwych, takich jak nieoficjalny „podatek” (otkat) od bogatych „niewiernych” oraz zabjstwa osb, ktre nie wpisuj si w islamski model pastwa. Walka pod hasami islamskimi w Dagestanie (i szerzej na Kaukazie Pnocnym) jest dzi wic finansowana nie z pienidzy midzynarodowych organizacji terrorystycznych a z haraczy pobieranych od lokalnych oligarchw, bogatych politykw i urzdnikw (czyli de facto z moskiewskiego budetu). Odmowa finansowego wsparcia dihadu grozi mierci [2].

Celem niniejszego tekstu jest zarysowanie podstawowych cech „systemu” oraz pokazanie, e dagestaski dihad jest zjawiskiem przede wszystkim umiejscowionym w lokalnych realiach – bezprawiu i korupcji, ktrych jest efektem i z ktrych „twrczo” czerpie.

Szarijat czy konstytucja?

Prasa rosyjska straszy „szariatyzacj” lub „talibanizacj” rejonu, yciem wedug innych ni rosyjskie praw. Szarijat przeciwstawiany jest konstytucji, prawa wieckie – religijnym. Tymczasem prawo rosyjskie nie jest w Dagestanie przestrzegane ani przez organy wadzy, ani przez zwykych ludzi. Szarijat nie konkuruje wic z dziaajcym systemem prawnym Federacji Rosyjskiej, a z jego brakiem. Zapewne wikszo Dagestaczykw z zestawu „konstytucja – szarijat” wybraoby konstytucj. Majc jednak do wyboru szarijat i bezprawie nadziej widzi w tym pierwszym.

Dagestan jest republik, gdzie moemy mwi o dugotrwaym kryzysie struktur pastwowych. Proces ten rozpocz si po rozpadzie Zwizku Radzieckiego. Pocztkowo zwizany by z oglnym chaosem panujcym na caym obszarze byego imperium. Pogbiaa go dodatkowo wojna w ssiedniej Czeczenii, podczas ktrej rozwijaa si przestpczo zorganizowana, handel broni, ywym towarem, narkotykami i czarnym kawiorem. Wybrane klany stopniowo „prywatyzoway” gazie lokalnej gospodarki, dzielono strefy wpyww i miejsca w parlamencie, uwzgldniajc przy tym skomplikowan sytuacj etniczn republiki: czternacie gwnych etnosw, oglnie kilkadziesit grup etnicznych. Przykadowo jeli na czele republiki sta Awar, to drug osob w republice zostawa Dargijczyk. Przedstawicielem parlamentu zostawa wwczas Kumyk, a prokuratur „dostawa” Lezgin itd. W parlamencie zasiadali wedug proporcjonalnej zasady przedstawiciele wszystkich etnosw [3]. Kady szanujcy si polityk mia grup wsparcia w swojej wsi lub rejonie. W zamian za „pomoc” w rozprawieniu si z przeciwnikiem oferowa pomoc w wanych dla wsplnoty sprawach, fundowa drogi, meczety. Z czasem jednak elita zacza tworzy klan sam w sobie, nie dbajc o interesy nawet wasnych narodw, co pogbiao jej alienacj od reszty spoeczestwa. Struktury pastwa ulegay stopniowej degradacji, nastpowaa ich kryminalizacja (zabjstwa polityczne to nadal metoda walki politycznej w Dagestanie) i alienacja od reszty spoeczestwa.

Bezprawie

O ile w innych czciach Rosji na pocztku stulecia, wraz ze wzrostem gospodarczym, gdy struktury pastwowe zaczy sprawniej funkcjonowa, rozprawiono si z szeregiem mafijnych organizacji, to w Dagestanie wzrost poziomu ycia nie szed w parze z reform struktur pastwowych, administracji ani respektowaniem prawa. Przeciwnie – szereg osb zaczo uwaa, e „pastwo” nie jest im do niczego potrzebne, a cige dawanie apwek urzdnikom jest jedynie przeszkod w realizacji wasnych celw. W efekcie prawo przestao mie jakkolwiek warto. Stao si instrumentem uywanym wybirczo w celu osignicia korzyci materialnych. Przykadowo, wszelkie suby kontrolne zajmuj si „zwyczajowo” wyudzaniem apwek.

Prawa w Dagestanie nie przestrzegaj rwnie – lub przede wszystkim – struktury siowe. „Likwidacja” bojownikw „bez sdu i ledztwa”, wymuszanie zezna przy pomocy tortur to praktyki stosowane w lokalnych oddziaach organw MWD, praktyki, za ktre nikt nie jest pocigany do odpowiedzialnoci.

Cakowita utrata zaufania do struktur pastwowych i wymiaru sprawiedliwoci sprawia, e mieszkacy odwouj si do nich jedynie w minimalnym stopniu. W pierwszej kolejnoci licz na siebie, krewnych, rodzin lub wsplnot oraz na tradycyjne metody rozwizywania sporw takie jak popularny ostatnio maslihat (zwyczaj pojednania midzy rodami, do ktrego odwouj si Dagestaczycy np. w przypadku nieumylnego spowodowania mierci). Skorumpowane sdy przestay by miejscem, w ktrym zwykli ludzie poszukuj sprawiedliwoci – wol szuka jej na wasn rk, czsto z pomoc broni. Samosdy, pobicia lub zabjstwa oprawcw stay si elementem dagestaskiej codziennoci. Nie s skutkiem wprowadzania szarijatu tylko efektem braku wiary w to, e przestpcy zostan pocigni i do odpowiedzialnoci.

Szereg wsplnot w rejonach wiejskich yje de facto wedug wasnych praw, starajc si przynajmniej wewntrz wasnej wsplnoty zaprowadzi porzdek. Nakazy i zakazy czerpi z szarijatu i, w mniejszym stopniu, z lokalnych praw zwyczajowych (adatw). Wprowadzane s zakazy spoywania i sprzeday alkoholu oraz papierosw, funkcjonuje niepisany nakaz noszenia chust przez kobiety, niewskazana jest organizacja hucznych wesel z muzyk. Coraz wicej maestw zawieranych jest tylko w obecnoci muy. Wprowadzanie w ycie elementw szarijatu jest wic nie tyle przejawem fanatyzmu, co odpowiedzi na pustk prawn, przestpczo i rozkad wizi spoecznych.

Pusta forma?

Panujcego w republice chaosu ani lokalne wadze, ani Moskwa nie s w stanie opanowa – mimo czynionych ostatnimi czasy stara. Budowanego przez lata „systemu” nie daje si bowiem zmieni stworzeniem komisji, wydaniem ukazu czy napisaniem ustawy. „System” sta si nieodczn czci ycia nie tylko elity, ale rwnie zwykych ludzi. Tylko radykalne zmiany mog doprowadzi do jego zmiany.

Paradoksalnie formalnie wszystko jest „w porzdku” – prowadzone s statystyki, protokoowane przesuchania, dziaa biurokracja, urzdy, nadzory. „W buchalterii” dziaa pastwo i przestrzegane jest prawo. W rzeczywistoci jednak z prawa i pastwa pozostaje jedynie forma, ktrej coraz bardziej brak treci. Wielu sdzi, e dostarczy jej moe jedynie islam. Na pocztku nowego stulecia wierzono jeszcze we wadz centraln, deklarowano lojalno, liczono na to, e kryzys si skoczy. Wraz z wejciem w doroso modego pokolenia wiara w pastwo si skoczya. Zastpia j wiara w szarijat lub majce przynie sprawiedliwo spoeczn pastwo islamskie.

Radykalne zmiany?

Patrzc na sytuacj w Dagestanie trudno nie odnie wraenia, e przydaaby si tam rewolucja lub przynajmniej zupena zmiana obecnego systemu. Kolejne konferencje, komisje ds. walki z korupcj, czy te prby ekonomicznego rozwoju regionu nie zlikwiduj bowiem podwalin zjawiska, nie usun kontekstu, w ktrym powstao.

Brak moliwoci politycznego uczestnictwa, realnego wpywu na polityk sprawia, e niezadowolenie spoeczne kanalizowane jest w duo bardziej radykalny sposb. Islamscy radykaowie s bowiem jedyn si opozycyjn w stosunku do obecnego, znienawidzonego przez wikszo ludzi systemu. Tumienie wszelkich przejaww dziaalnoci obywatelskiej, faszowanie wyborw sprawio, e ludzie wycofali si z uczestniczenia w pastwie, zamykajc si we wasnych wsplnotach lub wstpujc na ciek dihadu.

Republika stoi w chwili obecnej na skraju wojny domowej. Bojownicy s zbyt sabi, aby wywoa otwarty konflikt, jednak stopniowy wzrost poparcia dla ich idei wrd dagestaskiego spoeczestwa moe sprawi, e sytuacja zacznie si zmienia.

Pki co zgromadzeni wok Kaukaskiego Emiratu bojownicy s ruchem lokalnym, umiejscowionym w pnocnokaukaskich realiach, bezprawiu i kryzysie pastwa. Ruch ten funkcjonuje jedynie w sferze idei nawizujcej do innych tego typu organizacji na wiecie. Nie wiadomo jednak czy w przypadku otwartego konfliktu na pomoc nie ruszyliby nie tylko muzumanie z Baszkirii i Tatarstanu, ale rwnie bracia – muzumanie z caego wiata. Dzisiejszy „wieloetniczny” Kaukaski Emirat staby si prawdziwie midzynarodowy.

Przypisy

[1] W maju 2011 USA wpisao utworzony przez Dokk Umarowa Kaukaski Emirat na list midzynarodowych organizacji terrorystycznych.

[2] Informacja z pogrkami w przypadku nie zapacenia umieszczana jest na pendriv’ie, podrzucanym bogatym biznesmenom, politykom, urzdnikom.

[3] Niewykluczone, e taki podzia wadzy pozwoli unikn realnych konfliktw o podou etnicznym, z drugiej strony by on rdem pogbiajcej si korupcji i nepotyzmu.



(C) Kaukaz.net. Wszelkie prawa zastrzeone. Czytaj, cytuj (z podaniem autora i zrda), ale nie kradnij!