Emirat Kaukaski: pnocnokaukaska republika wirtualna

Magdalena Lejman

Od kilku lat w Internecie mona znale mapy Pnocnego Kaukazu bez podziau na regionalne republiki Rosji. Miejsce Dagestanu, Czeczenii, Inguszetii i pozostaych podmiotw administracyjnych FR zajmuje twr o nazwie Emirat Kaukaski. Pki co jest pastwem funkcjonujcym tylko w sieci. Jego dziaania jednak, jak wybuchy na moskiewskim lotnisku na pocztku tego roku, realnie dotykaj cywilw.

Budzce niepokj islamskie pastwo nie powstao z wirtualnego niebytu. Jest wynikiem transformacji czeczeskiego ruchu narodowego, ktry walczcym
o niezaleno bojownikom zjednywa sympati poza granicami Rosji (w tym w Polsce). Jesieni 2007 roku samozwacza Czeczeska Republika Iczkerii (CzRI) zostaa zastpiona przez Emirat Kaukaski (Imarat Kavkaz).

Punkt wyjcia: CZRI

Oficjalne zakoczenie przez wojska federalne dziaa zbrojnych w Czeczenii i przyjcie w 2003 r. konstytucji stwierdzajcej integralno republiki z Rosj (po drugiej wojnie czeczeskiej) [1] nie pooyy kresu starciom z oddziaami bojownikw. Przez kolejne lata czeczeski ruch ponis jednak due straty. Zgino wielu z dowdcw polowych, a szeregi organizacji zaczo zapenia nowe pokolenie, skonne do radykalizmu i religijnego fundamentalizmu.

Jeszcze w okresie zwierzchnictwa Asana Maschadowa (2002-2005), ostatniego czeczeskiego przywdcy czonego z niepodlegociow ide CZRI, wadza nieformalnie zacza przechodzi w rce muzumaskich radykaw. Gwnodowodzcy oddziaami czeczeskich bojownikw Szamil Basajew (1999-2006) czony by z kolejnymi akcjami terrorystycznymi: w teatrze na Dubrowce (listopad 2002), w Biesanie (wrzesie 2004), wysadzeniem samolotw na lotnisku Domodiedowo (sierpie 2004). Zamachy, pocigajce za sob mier cywilnych ofiar, pozycjonoway CZRI w rzdzie radykalnych organizacji terrorystycznych.

Po mierci Maschadowa (w marcu 2005 r.) nowym prezydentem Iczkerii zosta Abdul Chalim Sajduajew (wczeniej doradca Maschadowa ds. religii). Po nim (Sajduajew zgin w lipcu 2006 r.) stanowisko to przej Dokku Umarow (Abu Usman), bliski doradca Basajewa. Ten ostatni zmar w miesic pniej.

Deklaracja dihadu

W padzierniku 2007 r. Umarow ogosi powstanie Emiratu Kaukaskiego, bdcego spadkobierc tradycji Czeczeskiej Republiki Iczkerii. Wirtualne pastwo oparte o prawo szariatu obejmowa miao nie tylko Czeczeni, ale cay Kaukaz Pnocny. Region podzielono na wilajety [2]: Wilajet Dagestan, Wilajet Nochczijczo (Iczkeria), Wilajet Gagajczo (Inguszetia), Wilajet Iriston (Osetia), Wilajet Nogajski Step, Zjednoczony Wilajet Kabardo-Bakarsko-Karaczajski. Umarow ogosi si emirem Kaukazu i przywdc dihadu – walki o pastwo islamskie.

Wraz z deklaracj o utworzeniu Emiratu wydano dekret o likwidacji instytucji Prezydenta oraz Gabinetu Ministrw i Parlamentu Czeczeskiej Republiki Iczkeria. To owiadczenie spotkao si ze sprzeciwem czci przedstawicieli CZRI, w tym Ahmeda Zakajewa, byego wicepremiera i ministra kultury w rzdach CZRI. Rozdzia midzy zwolennikami Umarowa i przebywajcego na emigracji w Londynie Zakajewa pogbi si, gdy ten drugi rozpocz negocjacje z oficjalnymi (kadyrowskimi) wadzami republiki. Zwolennicy Imaratu oskaryli Zakajewa o zdradzenie islamu i skazali go na mier. Mimo apelu Zakajewa o zaprzestanie atakw na przedstawicieli wadzy w Czeczenii, napaci nasiliy si.

Powoana przez Umarowa organizacja nie miaa na celu kontynuacji nacjonalistycznych czeczeskich hase. Emirat oznacza przejcie od idei walki narodowej do wiatowego dihadu. Miejsce czeczeskich bojownikw zajli mudahedini walczcy w imieniu muzumaskiej ummy (wsplnoty wierzcych), a terytorium kampanii wyszo daleko poza granice republiki, a nawet Pnocnego Kaukazu czy Rosji. Zmianie ulego take pojcie wroga. Celem mudahedinw stali si nie tylko przedstawiciele wadzy, ale rwnie cywile, ktrzy zaakceptowali ich zwierzchnictwo, a wrcz wszyscy nie wypeniajcy nakazw szariatu.

Bojownikw Emiratu nie czy jak w przypadku CZRI przynaleno
do jednej grupy etnicznej, ale oparty na islamie wsplny kod kulturowy. Bazujce
na religii hasa s zrozumiae dla wszystkich muzumanw. W pastwie Boga nie ma Czeczenw, Inguszy ani Awarcw. Jest dihad i perspektywa pastwa teokratycznego. Wprowadzenie Emiratu nie moe odby si na pokojowej drodze. Gwn metod walki staje si sia, ktra nie cofa si przed ofiarami cywilnymi. Wojna przyjmuje mniej widoczne formy, stajc si przez to bardziej grona. Pozbawieni idei narodowych bojownicy, zamienili si w religijn sekt.

Wirtualne islamskie pastwo ma zmienn baz. Bya ni Czeczenia, Inguszetia, obecnie jest ni Dagestan. Pooone w wysokich grach pnocnokaukaskie damaaty (wsplnoty), wykazujce si wysok dyscyplin i wewntrznym zorganizowaniem, stanowi wsparcie dla wojujcych oddziaw. Federalna administracja ma problemy z utrzymaniem kontroli na trudno dostpnych wysokogrskich drogach, ktre czsto atakuj oddziay niezwizane ze strukturami pastwowymi. Sabo t wykorzystuj bojownicy Emiratu.

Pastwo w kryzysie, kryzys w pastwie

To wanie kryzys pastwa jest najwaniejsz przyczyn rozwoju islamu na Kaukazie. Wszechobecna korupcja, nepotyzm, przemoc struktur siowych i brak nadziei na sprawiedliwo lub ochron przez instytucje pastwowe sprawiy, e mieszkacy pnocnokaukaskich republik zaczli poszukiwa innych wartoci i praw, ktre zapewniyby spoeczny porzdek i stabilizacj. Dawienie wyrastajcych na tym gruncie oddolnych ruchw za pomoc armii lub reimu budzio jeszcze wikszy opr i poczucie staego ucisku ze strony Moskwy. Niedobr polityki spoecznej rzdu wobec peryferyjnych kaukaskich republik, nike szanse na perspektywy modernizacji i rozwoju doprowadziy do zwrcenia si Czeczenw w stron alternatywnych instytucji spoecznych. Rol samorzdw zaczy przejmowa damaaty, a autorytetu, zamiast u skorumpowanej wadzy, szukano wrd imamw i starszyzny.

Idea niepodlegoci, cho pocigajca, nie rozwizywaa codziennych problemw w Czeczenii. Zmczeni wojn mieszkacy, nie widzieli sensu w dalszej walce z siami federalnymi. Jednoczenie proporcjonalnie do niezadowolenia z braku reform spoeczno-ekonomicznych i siowej polityki prowadzonej przez wadze, roso spoeczne poparcie dla islamskich radykaw.

Koncepcja dihadu, do ktrej zaczli odwoywa si fundamentalici, nie jest na Kaukazie nowa. Od wiekw wojowano tam pod hasami islamu, obecnego w regionie ju od VII wieku. Przywdcy radykalnych ruchw wykorzystuj t tradycj przedstawiajc obecn walk jako kontynuacj dziea przodkw. Wrd przywoywanych bohaterw znajduje si take najsynniejszy imam Kaukazu – Szamil, ktry stawia opr Rosjanom przez 25 lat (do 1859 r.). Do tradycji walki Szamila przeciw rosyjskim kolonizatorom nawizali Czeczenii ju podczas wojny domowej 1917 roku, gdy ogosili wit wojn przeciwko odmawiajcym im prawa
do niezalenoci biaogwardzistom. W 1919 roku ogosili nawet powstanie Emiratu Pnocnokaukaskiego, ktry wkrtce po wcieleniu w skad Rosji bolszewickiej uleg rozpadowi.

Partyzancka walka prowadzona przez oddziay bojownikw znajduje pewne korzenie w abreczestwie (od czecz. „abrek” – rozbj). Ruch ten rozwin si po nieudanych prbach powsta przeciw rosyjskiej wadzy (szczeglnie po powstaniu w 1877 r.). Grale, czujc si skazanymi na niepowodzenie w walce z o wiele silniejszym przeciwnikiem, uciekali si do zbjnictwa. Na trudno dostpnych grskich terenach prowadzono napady na carskich oficjeli, rabunki i porwania. Abreczestwo cieszyo si poparciem miejscowej ludnoci, ktra w grskich wioskach ukrywaa sprawcw rozboju.

Rosnce zagroenie

Dzisiejszy ruch islamski na Pnocnym Kaukazie nie jest jednolity. Poza salafitami (wahhabitami) popularnoci cieszy si take bardziej liberalny sufizm.
W miastach nie brakuje te (cho coraz rzadszych) rodowisk zateizowanych. Dziaalno radykalnego Emiratu w podzielonym ideologicznie otoczeniu nie ogranicza si do wojny ze strukturami pastwowymi. Na poziomie wewntrznym toczy si ostry spr o wyszo religijnych regu w spoeczestwie. Fundamentalizm, oferujcy jasne reguy ycia, cieszy si zainteresowaniem szczeglnie wrd modziey. Nie bez znaczenia jest tu take obecny na Kaukazie kult siy. Bezkompromisowo i ywioowo ruchu stanowi dla modych atrakcyjny element, przycigajcy ich w szeregi bojownikw.

Niewtpliwie Imarat Kavkaz jest czynnikiem destabilizujcym kontrol Rosji na obszarze pnocnego Kaukazu. Kolejne akcje terrorystyczne, do organizacji ktrych przyznaje si Dokku Umarow, osabiaj zaufanie do pastwa, nie bdcego w stanie zapewni ochrony swoim obywatelom nawet poza granicami, bdcej matecznikiem radykaw, Czeczenii. Zamach na prezydenta Inguszetii Junus Beka Jewkurowa (czerwiec 2009), zabjstwo duchownego w Moskwie i wybuch bomby w Newskim Ekspresie kursujcym pomidzy Moskw a Sankt Petersburgiem (listopad 2009), samobjcze akcje w moskiewskim metrze (marzec 2010) i wybuchy na lotnisku Domodiedowo (stycze 2011), ktre pocigny za sob dziesitki ofiar cywilnych, potguj strach przed kaukaskimi radykaami i poczucie staego zagroenia. Problem ten staje si szczeglnie istotny dla Moskwy w obliczu zbliajcych si igrzysk olimpijskich w Soczi w 2014 roku.

Imarat Kavkaz, uznawany za przedni bastion witej wojny muzumanw przeciwko niewiernym, zosta wpisany na list wiatowych ugrupowa terrorystycznych. W lutym 2010 roku za tak organizacj uzna go Sd Najwyszy Rosji. W maju 2011 roku podobne owiadczenie wyda rzd Stanw Zjednoczonych. Kaukaskiemu Emiratowi udao si skutecznie przeksztaci symbol walki Czeczenw o niepodlego w ruch wzywajcy do wiatowego dihadu.

Przypisy

[1] Pierwsza wojna czeczeska w latach 1994-1996 zakoczya sie podpisaniem rozejmu w Chasawjurcie, odkadajcego na 5 lat decyzj o statusie Republiki. Kolejny konflikt zbrojny, zainicjowany w 1999 r., nie posiada jednoznacznej daty koczcej. Za cezur mona przyj wprowadzenie w kwietniu 2003 r. nowej konstytucji Republiki stwierdzajcej jej integralno z Federacj Rosyjsk (tekst przyjty w referendum w marcu 2003 r.).

[2] Rodzaj jednostki administracyjno-terytorialnej, stosowany w osmaskiej Turcji. Zarzdca wilajetw nosi tytu Wali.



(C) Kaukaz.net. Wszelkie prawa zastrzeone. Czytaj, cytuj (z podaniem autora i zrda), ale nie kradnij!