Trudne zwizki Gruzji z NATO

Kasia Mierzejewska

W sierpniu 2015 roku w Krcanisi koo Tbilisi nastpio uroczyste otwarcie Wsplnego Orodka Szkole i Ewaluacji (JTEC) w ramach wsppracy z NATO. Utworzenie wojskowego centrum szkoleniowego w Gruzji zapowiedziane zostao na ubiegorocznym szczycie Sojuszu w Walii. Jak powiedzia wwczas sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg orodek stanowi kolejny element, ktry pomoe Gruzji realizowa jej aspiracje dotyczce czonkostwa w Sojuszu Pnocnoatlantyckim.

Gruzja od dawna zabiega o wzmocnienie stosunkw z NATO. Orodek szkole ma by kolejnym krokiem na drodze rozwoju wsppracy, ktra komplikuje si w zwizku ze stanowiskiem Rosji. Akcesja Gruzji do Paktu Pnocnoatlantyckiego moe prowadzi do zaburzenia rosyjskiej supremacji na terenie byego Zwizku Radzieckiego i skutkowa konfliktem na linii Moskwa-Tbilisi.

Negocjacje z NATO za plecami Kremla mogyby doprowadzi do kolejnej interwencji militarnej na Kaukazie. Ostatnimi czasy o ewentualnym rosyjskim „odwecie” zaczto mwi otwarcie. Pod koniec sierpnia emerytowany rosyjski genera Jewgienij Burzyski w wywiadzie dla brytyjskiego „The Telegraph” postawi tward prognoz:
Gruziskie czonkostwo w NATO podniosoby poziom napicia w stosunkach dwustronnych z Rosj. Taka decyzja z pewnoci skoniaby Moskw do zwikszenia swojej obecnoci militarnej w separatystycznych republikach i wkroczenia zbrojnego na pnoc kraju [tj. Gruzji - K.M.] .[1]

Jak mona si domyli, Burzyski, byy Minister Obrony, uzasadnia ten scenariusz zobowizaniami i gwarancjami bezpieczestwa zoonymi przez Rosj Abchazji W rosyjskich dokumentach i strategiach pastwowych obecno NATO na obszarze postradzieckim wielokrotnie bya wskazywana jako rdo ewentualnych napi i zagroe dla bezpieczestwa kraju. Rosja z atwoci znalazaby wytumaczenie dla umacniania garnizonw i poszerzenia baz w separatystycznych republikach. Zgodnie ze stosowan nomenklatur, wszystko sprowadzioby si do ochrony rosyjskich obywateli i ywotnych interesw kraju.

Trudna Wsppraca

Zarwno rozwj, jak i zastj stosunkw na linii Gruzja-NATO s uwarunkowane kilkoma newralgicznymi czynnikami. Do zjawisk o charakterze problematycznym mona zaliczy trudn sytuacj geopolityczn w regionie Kaukazu Poudniowego (regionalne separatyzmy), ewolucj gruziskiej polityki wewntrznej (w tym reformy instytucjonalne, sektora bezpieczestwa, si zbrojnych), stosunki dwustronne z USA (rozwijane na tyle, na ile nie koliduj z amerykask wspprac z Rosjanami) oraz sceptyczny stosunek czonkw NATO wobec ewentualnego rozszerzenia struktur Sojuszu. W kadym z tych czynnikw szerokim echem odbija si czynniki rosyjski.

Impulsem dla politykw gruziskich do rozpoczcia rozmw z przedstawicielami zachodniego systemu bezpieczestwa by upadek ZSRR. Po naciskach Kremla Gruzja przystpia do Wsplnoty Niepodlegych Pastw w 1993 roku, jednak podchodzia do udziau w strukturach organizacji z duym dystansem. Za hasami integracji w regionie, widziaa zabiegi Rosji o zabezpieczenie swoich interesw na obszarze tzw. bliskiej zagranicy. W 1994 roku Gruzja doczya do programu Partnerstwo dla Pokoju zwanego nieoficjalnie „poczekalni NATO”. W 2009 roku, po serii napi na linii Moskwa-Tbilisi, kontynuujc proatlantycki zwrot, kraj opuci szeregi WNP.

Orientacja proatlantycka bya uwzgldniona we wszystkich koncepcjach polityki zagranicznej oraz strategiach bezpieczestwa Gruzji. W wydanej w 2011 roku Narodowej Koncepcji Bezpieczestwa widnieje zapis mwicy o kluczowym znaczeniu struktur euroatlantyckich dla bezpieczestwa kraju i umacniania w nim demokracji. Gruziska myl strategiczna oparta jest na koncepcji maego pastwa w niebezpiecznym rodowisku. Naturaln konsekwencj takiego pooenia jest potrzeba znalezienia silnego sojusznika. cilejsza wsppraca z Sojuszem ma silne poparcie w gruziskim spoeczestwie. Konsensus w tej sprawie zawary partie polityczne, zarwno prorzdowe jak i opozycyjne. Wedug bada przeprowadzonych w 2013 roku przez National Democratic Institute 70% populacji kraju popiera proatlantycki kurs w polityce zagranicznej kraju.

rda problemw

Oficjalne stanowisko Sojuszu rwnie nakazywaoby wierzy, e czonkostwo Gruzji w NATO stanowi jeden z priorytetw strategii pastw Paktu Pnocnoatlantyckiego.

Przedstawiciele Sojuszu potpiajc rosyjskie dziaania w Abchazji i Osetii Poudniowej, nawouj do integralnoci terytorialnej Gruzji. W 2008 roku na szczycie w Bukareszcie przywdcy pastw czonkowskich uzgodnili e Gruzja zostanie czonkiem NATO, jak tylko speni wymagane warunki. Mimo wielu zapewnie jednak, od lat w relacjach NATO-Gruzja rozgrywa si jedynie teatr uprzejmoci i obietnic. W sferze realnych dziaa politycznych cigle brak ostatecznej decyzji. Przyszo ewentualnego czonkostwa Gruzji pozostaje w sferze mylenia yczeniowego.

Staje si jasne, e gwn przeszkod na drodze do czonkostwa Gruzji w NATO pozostaje czynnik polityczny Wrd najwaniejszych kwestii, ktre wydaj si trudne do rozwizania jest niestabilna sytuacja w regionie i eskalacja konfliktw w relacjach Gruzji z ssiadami. Dodatkowym czynnikiem destabilizacji jest konsekwentne odcinanie si Abchazji i Osetii Poudniowej od Tbilisi. To w sposb naturalny wpywa na kwesti bezpieczestwa. Istnieje palca potrzeba reformy gruziskich si zbrojnych, reorganizacji wymaga planowanie obronne i sektor bezpieczestwa.

Gruzja ze wzgldu na swoj skomplikowan histori i specyficzne rodowisko polityczne przeywa dylemat strategiczny. Z jednej strony, naturaln reakcj na poczucie zagroenia w zwizku z rosyjsk obecnoci wojskow jest przyspieszenie stara, aby zosta czci NATO. Z drugiej strony, cierpi na tym gruziskie relacje z Abchazj i Oseti Poudniow. Wysiki Tbilisi na rzecz czonkostwa prowadz do silniejszego popierania niepodlegociowych aspiracji separatystycznych republik przez Moskw. Im bliej Gruzji do NATO tym bardziej odlega wydaje si wizja zjednoczenia caego terytorium i realnego oddziaywania rzdu centralnego na wyemancypowane tereny.

Wsppraca na linii Zachd-Gruzja dodatkowo utrudnia ju i tak skomplikowane stosunki Brukseli i Waszyngtonu z Moskw. Euroatlantyccy decydenci zastanawiaj si, co Gruzja moe faktycznie wnie do Sojuszu i czy jej ewentualny akces to gra warta wieczki.

Kwesti problematyczn jest sam rozwj procedur demokratycznych w Gruzji. Wedug raportu Freedom House „Nations Transit” z 2012 roku, system polityczny w Gruzji ma charakter „hybrydowy” i znajduje si w trakcie demokratyzacji. W dokumencie[2] nazwano to zjawisko transitional democracy). Najgorsz not przyznano Tbilisi w kategorii „National Democratic Governance”, a najlepsz przy zagadnieniu „State Civil Society”. W raporcie zawarto take szereg zalece majcych poprawi ten stan rzeczy. Chodzi midzy innymi o wzmocnienie niezawisoci sdw, rozwj wolnych mediw i decentralizacj systemu.

Perspektywy relacji

Przeduajcy si marazm w negocjacjach na linii NATO-Gruzja powoduje rosncy sceptycyzm obu stron. Niepochlebnie o idei euroatlantyckiej integracji wypowiada si w marcu br. podczas wywiadu dla opozycyjnej gazety „Rezonansi” Gogi Topadze – biznesmen, lider konserwatywnej partii „Industry Will Save Georgia”:
Nie zapominajmy jak NATO skomplikowao sytuacj w Jugosawii. Przyczynio si do rozdrobienia wielkiego kraju w sercu Europy, powodujc etniczne antagonizmy. O sytuacji w Iraku i Syrii nie musz nawet wspomina.[3]

Zdaniem Topadzego ani Stany Zjednoczone, ani Rosja nie bd za wszelk cen chroni swoich sojusznikw w opozycji do drugiego mocarstwa, dlatego najlepsz drog dla Gruzji jest zachowanie neutralnoci:
Powinnimy wszystkie nasze wysiki skoncentrowa na gospodarce. Stabilno i rozwj rodzimej gospodarki zagwarantuje bezpieczestwo kraju. Trzeba sobie wic zada pytanie jaka byaby nasza rola w bloku stricte wojskowym? Taki sojusz nie powinien by naszym priorytetem.
Wiele osb moe si ze mn nie zgodzi, ale jest moliwy scenariusz w ktrym Gruzja przy zachowaniu niezalenoci i neutralnoci osiga satysfakcjonujcy wzrost gospodarczy. Uniezalenianie powinno biec dwutorowo. Zarwno od Rosji, jak i od NATO.[4]

W tym samym wywiadzie Topadze wskazywa na wypowiedzi Baracka Obamy i Francoisa Holland’a, ktre wedug niego pozwalaj przypuszcza, e wbrew obiegowej opinii NATO nie planuje faktycznego przyjcia Gruzji w swoje szeregi.

Rosyjskie wysiki w celu zwikszenia „soft power” w Gruzji sprawiaj, e partie pro-rosyjskie zyskuj realne szanse, na zdobycie mandatw w parlamencie. Jeli Gruzja w niedugim czasie nie podejmie konkretnych krokw na drodze integracji z NATO perspektywa ta stanie si dalsza, ni moe si dzi wydawa rzdzcym i komentatorom. Prorosyjskie nastroje mog zdominowa publiczny dyskurs w Tbilisi, stajc si swoist przeciwwag dla opcji integracji z NATO. Wwczas, nawet nowo otwarte centrum szkoleniowe na niewiele moe si zda.


Wrzesie-grudzie 2015
red.ML/MJ

Autorka jest studentk II roku studiw magisterskich na kierunku stosunki midzynarodowe specjalno: bezpieczestwo i studia strategiczne. Wsppracowaa midzy innymi z „Gazet Wyborcz” i Polskim Radiem.

[1] Roland Oliphant, Russia 'would boost military presence' in response to Georgia Nato membership, “The Telegraph”, 28.08.2015: http://linkis.com/SDgES. Tumaczenie wasne.

[2] Raport Nation in transit 2012 https://www.freedomhouse.org/report/nations-transit/nations-transit-2012

[3] DF Watch – DF Watch Stuff, Georgian govt coalition party: Joining NATO now may bring, Marzec 2015 http://dfwatch.net/georgian-govt-coalition-party-joining-nato-now-may-bring-problems-34354 (18.01.2016). Tumaczenie wasne.

[4] Ibidem.

Bibliografia

Ondrejcsk, Rbert Perspectives of NATO-Georgia Relations http://cenaa.org/analysis/perspectives-of-nato-georgia-relations/ http://www.newsweek.com/nato-leaders-should-ease-path-georgias-entry-356917
Romero Cynthia Georgia in the West: A Policy Road Map to Georgia’s Euro-Atlantic Future, Atlantic Council Reports, 2011.

Tagi: Gruzja, Rosja, NATO, Abchazja, Osetia Poudniowa, polityka, bezpieczestwo, komentarz



(C) Kaukaz.net. Wszelkie prawa zastrzeone. Czytaj, cytuj (z podaniem autora i zrda), ale nie kradnij!