Czonkostwo Gruzji w NATO – stracona szansa?

Mateusz Kubiak

Brak przeomu w kwestii czonkostwa Gruzji w NATO podczas nadchodzcego szczytu Sojuszu w Warszawie moe stanowi powane osabienie pro-zachodniego kursu w polityce zagranicznej Tbilisi. Zagroenie wzrasta w kontekcie obecnej sytuacji midzynarodowej, rozbicia panujcego na gruziskiej scenie politycznej i coraz silniejszego oddziaywania rosyjskiej propagandy na spoeczestwo Gruzji.

Dnia 2 grudnia 2015 roku ministrowie spraw zagranicznych pastw NATO jednomylnie zadecydowali o zaproszeniu Czarnogry do czonkostwa w Sojuszu Pnocnoatlantyckim. Tego samego dnia wydali te owiadczenie, w ktrym zadeklarowali aktualno natowskiej polityki „otwartych drzwi” (ang. Open Door Policy). W opublikowanym komunikacie sporo miejsca powicono gruziskim aspiracjom do czonkostwa w Sojuszu. Ministrowie po raz kolejny podkrelili, e w mocy pozostaj ustalenia szczytu bukaresztaskiego z 2008 r., wedle ktrych Gruzja stanie si w przyszoci czonkiem NATO. Obecnie wydaje si jednak, e polityczne szanse s na to niewielkie, za samo owiadczenie pastw Sojuszu jedynie utrwala panujce status quo, ktrym coraz bardziej rozczarowane jest Tbilisi.

Pocztki wsppracy

Za punkt wyjcia w historii gruziskiej integracji z NATO naley przyj pierwsz poow lat 90. ubiegego wieku, kiedy to niepodlega Gruzja najpierw staa si czonkiem Pnocnoatlantyckiej Rady Wsppracy (1992 r.), a nastpnie zostaa objta programem Partnerstwo dla Pokoju (1994 r.). Na przestrzeni dekady Tbilisi stopniowo zacieniao wspprac z Sojuszem, cho jednoczenie Gruzja naleaa te do Wsplnoty Niepodlegych Pastw. Rzdy Eduarda Szewardnadzego (1992-2003) odznaczay si zrcznym balansowaniem midzy rosyjskimi a zachodnimi wpywami, co prowadzio do sytuacji, w ktrej w latach 2001-2002 na gruziskiej ziemi w tym samym czasie stacjonoway rosyjskie wojska oraz odbyway si natowskie wiczenia. Mimo caej niejednoznacznoci polityki, ktr w tym okresie prowadzio Tbilisi, to wanie wwczas – w 2002 roku – Gruzja po raz pierwszy oficjalnie zadeklarowaa, e pragnie zosta czonkiem Sojuszu Pnocnoatlantyckiego.

Przeomem, ktry przyczyni si do obrania przez gruziskich decydentw otwarcie prozachodniego kursu w polityce zagranicznej staa si Rewolucja R i dojcie do wadzy Micheila Saakaszwilego. Realizm Szewardnadzego, opierajcy si na rwnowaeniu wpyww Moskwy poprzez wspprac z Zachodem, zosta zastpiony idealizmem nowej ekipy, ktra za swj gwny cel na arenie midzynarodowej obraa integracj euroatlantyck. Fakt ten, w uwarunkowaniach wzmoonego zainteresowania Stanw Zjednoczonych regionem Kaukazu, szybko przeoy si na faktyczn intensyfikacj dialogu z Bruksel. Ju w 2004 roku powoany zosta urzd Specjalnego Wysannika Sekretarza Generalnego ds. Kaukazu i Azji Centralnej, przyjto Indywidualny Plan Dziaania na Rzecz Partnerstwa (ang. Individual Partnership Action Plan, IPAP), za 2 lata pniej podniesiono rang negocjacji do poziomu Zintensyfikowanego Dialogu.

Od Bukaresztu do Cchinwali

Wydarzeniem kluczowym dla relacji gruzisko-natowskich sta si szczyt Sojuszu, ktry odby si w kwietniu 2008 r. w Bukareszcie. Jednym z najwaniejszych, ale i najbardziej kontrowersyjnych tematw, ktre ujto w agendzie spotkania bya kwestia poszerzenia Organizacji Paktu Pnocnoatlantyckiego o nowych czonkw, w tym take o tych z obszaru byego ZSRR. Gwnym ordownikiem polityki „otwartych drzwi” staa si administracja George’a Busha wspierana przez „nowe” pastwa czonkowskie Sojuszu, ktre take optoway za przyznaniem Gruzji Planu Dziaa na Rzecz Czonkostwa (ang. Membership Action Plan, MAP). Cho jeszcze przed samym szczytem swj sprzeciw wobec takiego rozwizania wyraziy Francja i Niemcy, ktre nie chciay nadmiernie zaognia relacji z Federacj Rosyjsk, to do ostatniej chwili nie byo pewne jakie decyzje zapadn w Bukareszcie. Ostatecznie, w deklaracji wieczcej szczyt Sojuszu, zawarto oglnikowe stwierdzenie, i Gruzja „stanie si czonkiem NATO w przyszoci”, a wic tym samym odoono decyzj o przyznaniu jej MAP-u na pniejszy termin. Takie rozwizanie stanowio prb pogodzenia interesw pastw natowskich, zdecydowanie jednak nie dawao Gruzinom jakichkolwiek nowych gwarancji bezpieczestwa.

Niemal rwno 4 miesice pniej, w sierpniu 2008 roku, midzy Rosj a Gruzj wybucha wojna bdca – w oczach czci ekspertw – porednim nastpstwem braku decyzji o przyznaniu Gruzinom MAP-u. Kilkudniowy konflikt zdoa zdezorganizowa gruzisk armi oraz sprawi, e zdecydowanie spada wiarygodno Gruzinw w oczach zachodnich partnerw. Pastwa natowskie, ktre ju wczeniej wyraay sprzeciw wobec przyznania Gruzji MAP-u jedynie utwierdziy si w swoich przekonaniach. Argumentowano, e nierozsdnym byoby rozszerzanie Sojuszu o kraj z „bagaem” wrogich stosunkw z Moskw i nierozwizanych konfliktw terytorialnych w Abchazji i Osetii Poudniowej. Konflikt wybuchy w sierpniu 2008 roku doprowadzi do, zgodnego z rosyjskimi zamierzeniami, oddalenia perspektywy czonkostwa Gruzji w NATO.

Rne spojrzenia

Niejako w opozycji do zachodniego sceptycyzmu, gruziscy decydenci po przegranej wojnie z Rosj postanowili zintensyfikowa swoje starania na rzecz czonkostwa w NATO. Fakt ten znalaz swoje odzwierciedlenie zarwno na poziomie konceptualnym (Koncepcja Bezpieczestwa Narodowego Gruzji z grudnia 2011 r.), jak i konkretnych dziaa podejmowanych przez Gruzinw. Tbilisi zadecydowao o bezzwocznej modernizacji wasnej armii oraz o dodatkowym zwikszeniu swego uczestnictwa w operacjach zagranicznych Sojuszu. O skali zaangaowania Gruzji moe wiadczy fakt, i w 2013 r. gruziski kontyngent w ramach natowskiej misji ISAF w Afganistanie liczy niemal 1600 onierzy – wicej ni oddziay francuskie i kanadyjskie razem wzite. Zobowizania te miay by dowodem na determinacj, z jak Gruzini podchodz do kwestii przyszego czonkostwa w strukturach pnocnoatlantyckich.

Te dziaania podejmowane przez Tbilisi nie zdoay przeama niechci czci pastw natowskich do dalszego rozszerzenia Sojuszu na Wschd. Formalnie NATO bardzo szybko wykonao szereg gestw w kierunku gruziskiego partnera po konflikcie z Rosj. Jeszcze w sierpniu 2008 r. zadecydowano o podwyszeniu poziomu wzajemnych relacji i stworzeniu Komisji Gruzja-NATO. W grudniu tego samego roku powoano do ycia nowy instrument wsppracy - Roczny Program Narodowy (ang. Annual National Programme, ANP), za w padzierniku 2010 r. w gruziskiej stolicy funkcjonowa zaczo Biuro cznikowe NATO. Dynamika jaka, zdawaoby si, zapanowaa w relacjach gruzisko-natowskich nie znalaza jednak przeoenia na konkretne deklaracje ze strony Sojuszu w sprawie czonkostwa Gruzji w NATO lub choby przyznania jej MAP-u. Podziay midzy pastwami czonkowskimi oraz niech do eskalacji napicia w kontaktach z Rosj sprawiy, e przeom w tej kwestii okaza si niemoliwy do osignicia, szczeglnie, gdy w styczniu 2009 r. w USA do szo do zaprzysienia na fotel prezydencki Baracka Obamy, ktry zadeklarowa tzw. „reset” w stosunkach z Moskw. Szybko okazao si, e w odrnieniu od George’a Busha, nowy prezydent nie bdzie tak silnym ordownikiem gruziskiego czonkostwa w szeregach Sojuszu. Gruzja znalaza si w swoistym zawieszeniu i nic nie wskazywao na to, by miao si to szybko zmieni.

Rosnce rozczarowanie

Entuzjazm, z jakim podchodzono w Gruzji do kwestii integracji euroatlantyckiej, zacz zanika wraz z przejciem wadzy przez koalicj Gruziskie Marzenie. Nowo wybrani decydenci jednoznacznie opowiedzieli si za kontynuacj prozachodniego kursu w polityce zagranicznej, jednak zdawali si take dostrzega zastj jaki zapanowa w gruzisko-natowskich relacjach. Brak perspektyw na szybki przeom w kwestii przyznania Gruzji MAP-u sprawi, e zauwaalna w Tbilisi staa si stopniowa zmiana retoryki uywanej w dyskusji z zachodnimi partnerami. W wypowiedziach najwaniejszych gruziskich politykw miejsce uprzedniej determinacji zajo zniecierpliwienie i rozczarowanie panujc sytuacj. W styczniu 2014 r. przewodniczcy gruziskiego parlamentu Dawit Usupaszwili oceni, e Gruzja wytrwale wypenia swoje zobowizania wzgldem NATO, za nieprzyznanie jej MAP-u podczas szczytu Sojuszu w Newport moe stanowi powane zagroenie dla prozachodniego kursu pastwa. Niemal 3 miesice pniej Barack Obama zasugerowa, e w obrbie Sojuszu nie prowadzi si dyskusji nad przyznaniem Gruzji Planu Dziaa na Rzecz Czonkostwa. Fakt ten nie stanowi dla gruziskich elit politycznych wikszego zaskoczenia. Prezydent Gruzji Giorgi Margwelaszwili z nieukrywanym alem przyzna, e owiadczenie amerykaskiego prezydenta odzwierciedlao panujce realia.

Poczucie osamotnienia ze strony zachodnich partnerw zdaje si narasta take w obrbie gruziskiej opinii publicznej. Jak dowodz badania przeprowadzane przez amerykaski orodek National Democratic Institute, w ostatnich latach charakterystycznym staje si w Gruzji spadek poparcia spoecznego dla integracji euroatlantyckiej. Wedug danych z listopada 2015 r., odsetek przeciwnikw gruziskiego czonkostwa w NATO by najwyszy po 2008 r. i wynosi 21%. Co wicej, a 25% respondentw zgodzio si co do tego, e korzystnym dla Gruzji rozwizaniem byoby porzucenie prozachodniego kursu w polityce zagranicznej (integracji z UE i NATO) celem poprawy relacji z Federacj Rosyjsk.

Ukazane tendencje z pewnoci stanowi wypadkow wielu powizanych ze sob czynnikw. Gruzja zmaga si obecnie z licznymi problemami (m in. wysokim bezrobociem, sab pozycj wasnej waluty oraz kwesti integralnoci terytorialnej), ktre dla jej mieszkacw s dalece waniejsze, ni czonkostwo w NATO. Jednoczenie powodem, dla ktrego gruziska opinia publiczna zdaje si odwraca od idei euroatlantyckich jest brak wiary w realn moliwo wstpienia do Sojuszu w perspektywie najbliszych lat. Nie ulega wtpliwoci, e Gruzini dostrzegaj panujcy na Zachodzie brak woli politycznej dla przyjcia Gruzji w skad NATO. Tego typu percepcj dodatkowo umacnia fakt, i w ostatnim czasie coraz silniej na gruziskie spoeczestwo oddziauje rosyjska propaganda.

Czekajc na sygna z Zachodu

W listopadzie 2015 r. Minister Obrony Narodowej Gruzji Tina Chidaszeli opublikowaa na amach amerykaskiego Wall Street Journal tekst, w ktrym zaapelowaa do Zachodu o podjcie konkretnej decyzji w sprawie przyszoci relacji gruzisko-natowskich. W podobnym tonie wypowiedzia si take w grudniu tego samego roku wczesny szef MSZ Gruzji Giorgi Kwirikaszwili, ktry stwierdzi, i jego kraj „ma wszystko co potrzeba aby sta si czonkiem Sojuszu i teraz polityczna decyzja naley wycznie do samego NATO”. Nie ulega wtpliwoci, e Gruzini oczekuj w 2016 roku od zachodnich partnerw wyranej deklaracji w sprawie przyznania im MAP-u, co potencjalnie mogoby nastpi podczas lipcowego szczytu Sojuszu, ktry odbdzie si w Warszawie.

Obecnie wydaje si, e Gruzja nie jest w stanie zrobi niczego wicej, by przybliy perspektyw ewentualnego czonkostwa w NATO. Wedug danych z grudnia 2015 r. gruziski kontyngent w ramach misji Resolute Support w Afganistanie liczebnoci ustpuje jedynie amerykaskiemu i wynosi 870 onierzy. Gruzja przeznacza na potrzeby swojej armii 2,3% PKB, co sprawia, e w przeciwiestwie do wikszoci pastw czonkowskich NATO wypenia zaoenia przyjte przez Sojusz w 2014 r. podczas szczytu w Newport. Gruziskie siy zbrojne podlegaj stopniowej modernizacji i ju dzi 10.000 spord 37.000 onierzy spenia najwysze, natowskie standardy. Jakiekolwiek decyzje w sprawie akcesu do NATO zale dzi przede wszystkim od tego, czy zaistnieje wystarczajca wola polityczna wrd pastw Sojuszu.

Szczyt ostatniej szansy?

W wypowiedzi z grudnia 2015 r., dzisiejszy premier Gruzji Giorgi Kwirikaszwili stwierdzi, e niezalenie od decyzji jakie zapadn podczas szczytu NATO w Warszawie jego kraj bdzie dalej poda ciek integracji euroatlantyckiej. Pomimo to wydaje si, e uwarunkowania, w jakich ksztatuje si dzi gruziska polityka zagraniczna, pozwalaj dopuszcza take scenariusz, w ktrym Tbilisi zacznie oddala si od Sojuszu Pnocnoatlantyckiego. Jeeli szczyt w Warszawie nie przyniesie dla Gruzji konkretnych rozwiza, to jest moliwe, i porednio przyczyni si do rezygnacji gruziskich decydentw z celu, jakim jest czonkostwo w NATO.

Gwnym zagroeniem dla prozachodniego kursu Tbilisi jest fakt, i nikt nie jest w stanie dzi przewidzie kto bdzie rzdzi Gruzj za rok. Na jesie 2016 roku zaplanowane s wybory parlamentarne, lecz na chwil obecn nie istnieje adna sia polityczna, ktra byaby w stanie odnie zdecydowane zwycistwo. Dwie najwiksze partie (opozycyjny Zjednoczony Ruch Narodowy oraz bdce u wadzy Gruziskie Marzenie) s zdyskredytowane w oczach wikszoci wyborcw, a ich poparcie oscyluje w okolicach 15%. Jednoczenie coraz silniejsze staj si siy prorosyjskie, ktre, jeeli zjednocz si wok charyzmatycznego lidera, mog osign znaczcy wynik i zyska realny wpyw na gruzisk polityk – rwnie t zagraniczn.

Jeeli Zachd po raz kolejny nie zdecyduje si na zajcie jednoznacznego stanowiska w sprawie gruziskiego czonkostwa w NATO odbije si to na jego wiarygodnoci w oczach Gruzinw – tak decydentw, jak i opinii publicznej. Nie ulega wtpliwoci, e sytuacja ta zostanie wykorzystana przez rosyjsk machin propagandow, ktra z pewnoci ogosi, i Sojusz zapomnia o swoim kaukaskim sojuszniku. Politycy staraj si moliwie tonowa oczekiwania Gruzinw przed szczytem NATO, lecz mimo ich wysikw ciko wyobrazi sobie sytuacj, w ktrej ustalenia jakie zapadn w lipcu w Warszawie przejd w Gruzji bez echa.

*

Obecnie wydaje si, e szanse na to, i Sojusz podejmie w Warszawie jednoznaczne decyzje w sprawie gruziskiej akcesji s niewielkie. Zachd jest podzielony w sprawie tego, jak podchodzi do kwestii wsppracy z Rosj. Cz pastw, na czele z Republik Federaln Niemiec, sprzeciwia si propozycjom utworzenia baz wojskowych NATO na wschodniej flance Sojuszu, ze wzgldu na niech do eskalacji napicia w relacjach z Moskw. W wietle powyszego ciko wyobrazi sobie sytuacj, w ktrej pastwa natowskie porozumiej si w sprawie Gruzji. Wydaje si, e Zachd zmaga si dzi ze zbyt wieloma kryzysami i nie zaryzykuje powstania kolejnego punktu zapalnego w stosunkach z Rosj. Jeeli tak by si stao, to by moe ju niedaleka przyszo zweryfikuje na ile realna jest groba redefinicji gruziskiej polityki zagranicznej.


Stycze 2016
[Tekst zosta opublikowany w nr 7/2016 Biuletynu Analiz Centrum Inicjatyw Midzynarodowych]
red.ML

Autor jest absolwentem studiw licencjackich na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych oraz w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, laureatem VIII edycji programu Wakacyjnych Stay Studenckich w BBN, studentem studiw magisterskich w Studium Europy Wschodniej UW.

Bibliografia

Asmus Ronald, Maa wojna, ktra wstrzsna wiatem, Warszawa 2010.
Asmus Ronald, The west must not abandon Georgia again, 6 sierpnia 2009 r., znalezione w: http://www.ft.com/intl/cms/s/0/01a13f48-82a5-11de-ab4a-00144feabdc0.html#axzz3xQxuXfMp dnia 15.01.2016.
Bucharest Summit Declaration, 3 kwietnia 2008 r., znalezione w: http://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_8443.htm?selectedLocale=en dnia 7.01.2016.
Bryza Matthew, Georgia and NATO: Focus on Reforms not Ultimatus, 24 stycznia 2014 r., znalezione w: http://www.icds.ee/ru/blog/article/georgia-and-nato-focus-on-reforms-not-ultimatums/ dnia 10.012016.
Cecire Michael, Georgia Looking Better for Nato, 24 maja 2013 r., znalezione w: http://nationalinterest.org/commentary/georgia-looking-better-nato-8510 dnia 7.01.2016.
Chidaszeli Tina, Georgia is Waiting for a Signal from the West, 3 listopada 2015, znalezione w: http://www.wsj.com/articles/georgia-is-waiting-for-a-signal-from-the-west-1446583256 dnia 15.01.2016.
Georgian Deputy FM: MAP not Expected at NATO Warsaw Summit, 9 padziernika 2015 r., znalezione w: http://www.civil.ge/eng/article.php?id=28641 dnia 17.01.2016.
Georgian FM Visits Brussels, Speaks of NATO Integration, 1 grudnia 2015r., znalezione w: http://www.civil.ge/eng/article.php?id=28821 dnia 16.01.2016.
Gruzja: szef MSZ rozmawia w Brukseli o wejciu do NATO, 3 grudnia 2015 r., znalezione w: http://www.studium.uw.edu.pl/?post/21711 dnia 15.01.2016.
Individual Partnership Action Plans, 6 maja 2014 r., znalezione w: http://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_49290.htm dnia 16.12.2015.
Kapanadze Sergi, “Russia’s Soft Power in Georgia – A Carnivorous Plant in Action”, w: The Different Faces of “Soft Power”: The Baltic States and Eastern Neighborhood between Russia and EU, T. Rostoks, A. Spruds (red.), Riga 2015, s. 174-179, pobrane z: http://liia.lv/site/docs/LIIA_soft_power_book_web_layout.pdf dnia 13.01.2016.
Kogan Eugen, NATO-Georgia Relations: 28 Minus 1, 17 lipca 2014 r., znalezione w: http://www.georgianjournal.ge/politics/27801-nato-georgia-relations-28-minus-1.html dnia 10.01.2016.
Kriz Zdenek, Shevchuk Zinaida, “Georgia on the way to NATO after the Russian-Georgian armed conflict in 2008”, vodn strana 2009, nr. 1, s. 107, pobrane z: http://www.obranaastrategie.cz/cs/aktualni-cislo-1-2009/clanky/georgia-on-the-way-to-nato-after-the-russian-georgian-armed-conflict-in-2008.html#.VpI2diuWmpR dnia 8.01.2016.
Lazarevi Dusica, “NATO Enlargement to Ukraine and Georgia: Old Wine in New Bottles?”, PfP Consortium Quarterly Journal, zima 2009, s. 29-65, pobrane z: http://connections-qj.org/system/files/09.1.02_Lazarevic.pdf?download=1 dnia 5.01.2016.
Lorenz Wojciech, Nicolini Mario, NATO Enlargement: Will Warsaw Deliver, 12 padziernika 2015 r., znalezione w: http://www.ceid.hu/nato-enlargement-will-warsaw-deliver/ dnia 16.01.2016.
Madej Marek, “NATO after the Georgian Conflict: A New Course or Business as Usual?”, PISM Strategic Files 2009, nr 9, s. 2, znalezione w: https://www.pism.pl/files/?id_plik=3047 dnia 31.12.2015.
National Security Concept of Georgia, znalezione w: https://www.bbn.gov.pl/ftp/dok/07/GEO_National_Security_Concept_Georgia_2012.pdf dnia 7.01.2016.
NATO offers Intensified Dialogue to Georgia, 3 padziernika 2006 r., znalezione w: http://www.nato.int/docu/update/2006/09-september/e0921c.htm dnia 16.12.2015..
Oskanian Kevork, Balancing a Tightrope: Constraints, Possibilities and Ideology in Georgian Foreign Policy, 1991-2014, sierpie 2014, s. 9-11, znalezione w: http://www.uaces.org/documents/papers/1401/oskanian.pdf dnia 9 grudnia 2015.
Relations with Georgia, 8 grudnia 2015 r., znalezione w: http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_38988.htm dnia 7.01.2016.
Results of November 2015 Public Opinion Poll in Georgia, 12 grudnia 2015 r., pobrane z: https://www.ndi.org/files/NDI_Winter%20poll_2015_Public%20presentation_ENG_version%20FINAL_0.pdf dnia 10.01.2016.
Statement by NATO Foreign Ministers on Open Door Policy, 2 grudnia 2015 r., znalezione w: http://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_125591.htm dnia 8.12.2015.
Testimony of Ambassador Alexander Vershbow Assistant Secretary of Defense for International Security Affairs, 4 sierpnia 2009r., znalezione w: http://georgia.usembassy.gov/official-statements-20010/testimony-of-ambassador-alexander-vershbow-assistant-secretary-of-defense-for-international-security-affairs-august-4-2009.html dnia 7.01.2016.
The NATO Secretary General's Special Representative for the Caucasus and Central Asia, 27 marca 2014 r., znalezione w: http://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50101.htm dnia 16.12.2015.
Troop numbers and contributions, grudzie 2015 r., znalezione w: http://www.rs.nato.int/troop-numbers-and-contributions/index.php 15.01.2016.



(C) Kaukaz.net. Wszelkie prawa zastrzeone. Czytaj, cytuj (z podaniem autora i zrda), ale nie kradnij!