საქართველოში პოლონიის წარმომადგენელთა ვინაობა.

ლუკაშ კამინსკი, ოლგა რემბელინსკა

საქართველოში პოლონიის წარმომადგენელთა ვინაობა. პოლონელები საქართველოში, ახალციხესა და ლაგოდეხში

ეს ტექსტი ჩამოყალიბდა ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით. ადგილობრივ რეფლექსიების საფუძველზე, აგრეთვე აუდიოვიზუალურ მასალებზე დაყრდნობით 2012წელს ეთნოგრაფიული მიზნით მოგზაურობის დროს პროექტის ფარგლებში „პოლონიის მაშტაბები საქართველოში. პოლონელები თბილისიდან, ახალციხიდან და ლაგოდეხიდან” რომელსაც რეალიზაცია გაუკეთდა ფონდიდან კავკაზ ნეტ Kaukaz.net საზღვრგარეთთან ურთიერთობის სამინისტროს დავალებით „ თანამშრომლობა პოლონიასთან და პოლონელებთან საზღვარგარეთ 2012”. ეს არის აგრეთვე მცდელობა ყველაზე ხანშიშესული საქართველოს პოლონიის წარმომადგენლებთან საუბრისა. პროექტის მიზანი იყო უპირველესყოვლისა აღებეჭდა სულიერი და მატერიალური განძი პოლონეთთან დაკავშირებული და პოლონურობასთან ბიოგრაფიული ინტერვიუსა და ოჯახური დოკუმენტების არქივიზაციის მეშვეობით. პროექტში მონაწილეობა მიიღეს სტუდენტებმა ეთნოგრაფიისა და კულტურული ანთროპოლოგიის ინსტიტუტისა ვარშავის უნივერსიტეტიდან და კრაკოვის იან პაველ II უნივერსისტეტის დოქტორმა კრაკოვიდან. სტატიაში განძრახული გვაქვს გამოვაქვეყნოთ სხვადასხვა თანამედროვე განზომილებები პოლონური ვინაობისა ყველაზე ხანდაზმულ მცხოვრებთა შორის ყველაზე კარგად ფუნქციონირებულ პოლონიურ ცენტრებში თბილისში, ახალციხეში და ლაგოდეხში. ტექსტი შეკითხვას სვამს სვათა შორის იმ კითხვაზე რაც ნატურალურ კონცეფციას შეეხება „ეროვნულობისა”, ის არის თუ არა საფუძველი გამეორებისა და გაზომვისა, თუ პოლონურობა ბუნებრივია და იდეოლოგიურია ყვეელასათვის, აგრეთვე სად გამოვლინდება და რა სახეს ღებულობს.

პოლონია თბილისში

რომ ვაჩვენოთ განსხვავება კულტურული სპეციფიკისა თბილისსა და სხვა ორ ადგილს შორის, სადაც გამოკვლევა იქნა ჩატარებული, საკმარისია მოვიხსენიოთ მეთოდოლოგიური შემოთავაზება ფრედერიკ ბარტხისა Fredrika Bartha. არ ვადასტურებთ, რომ არსებობს რაღაც მოდელი პოლონურობისა რომელიც შეიძლება ავაგოთ იზოლაციაზე თბილისისა, როგორც ცენტრისა, დინსტიქტური კულტურული დამახასიათებული ნიშნებზე ყურადღების გამახვილებით პოლონელი მცხოვრებლებისა; შევეცდებით გავიგოთ, რა ფართე პროცესებმა იქონიეს გავლენა იმაზე, რომ ეროვნულობის საზღვარი გახაზულია მკვეთრად, ვიდრე სხვაგან, აგრეთვე რას წარმოადგენს იგი მათთვის. სანამ ამას გავაანალიზებთ, მოკლედ მოვიხსენითო ისტორია მათი წინაპრებისა, რომლებიც როდესღაც საქართველოს დედაქალაქში გადასახლდნენ. მათ უმრავლესობაში მოტივაციად შეიძლება ჩაითვალოს კარიერული– შემოსავლური სახედ, თბილისი არ ყოფილა სამხედრო გარნიზონათ. ძალიან ხშირად გადადოდგნენ თავისი ოჯახებით. ქონდათ პროფესიული ეთოსი და პერსპექტივა სამშობლოში დაბრუნებისა. ამდენად ემიგრაცია კავკასიაში იყო მათი არჩევანი, არა იძულებითი ხასიათისა, თავიანთი დამოუკიდებლობა ეყრდნობოდა უმრავლეს შემთხვევაში პოლონეთთან ურთიერთობას.. ამიტომაც, მიუხედავად შერეული ქორწინებისა, ეს ერთიანობა იყო ჰომოგენიზური ვიდრე ჯგუფები სხვა ქალაქებში.. თუმცა როლი ეკლესიისა წმინდა პიოტრესა და პავლესი, იყო მნიშვნელოვანი ერთიანი სოლიდარულობის შენარჩუნებისა, თუმცა ჩვენი მესაუბრეთა უმრავლეს შემთხვევაში, თავიანთ ვინაობას ეძებდნენ აღძრდაში და გვარში, არა ისტიტუციონურ კავშირში. ეკლესიის როლი და დაჯგუფებებისა, როგორც განმასხვავებელისა ეროვნულ უმცირესობისა, ამჟამად პოლონელებისათვის პრიორიტეტულია — თუმცა ადრეც გრძნობდნენ თავიანთ გაცალკევებას, უბრალოდ ცოტა სხვანაირად.. არ შეიძლება ყურადღება არ მიექცეს ამასთან დაკავშირებით, კომუნისტურ რეალურობას, რომელიც გახვეული იყო პროპაგანდაში საბჭოთა კავშირისა, რომლის მიზანიც იყო საზოგადოების ჰომოგენიზება, რომელიც საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირში შედიოდა. ამდენად ექსპრესია ვინაობისა არ შეიძლება ყოფილიყო საზოგადოების დომენად.მეორე კუთხით, საჭიროა გვახსოვდეს რომ საქართველოს სოციალისტური რსპუბლიკის დროს პასპორტებში იწერებოდა ეროვნებად პოლონელი, როცა 90 წლების დროს XX საუკუნისა არ იყო უკვე ასეთი შესაძლებლობა.
ვინ იყვნენ ჩვენი მესაუბრეები და რატომ ვლაპარაკობთ მათზე წინა დამოუკიდებლობაზე? (ტრანსფორმაციამდე). როგორც თვითონ ამბობენ წლობით „გრძნობდნენ სხვანაირობას” , თუმცა არ იყო დამოკიდებული პოლონურობის შეგრძნებისა როგორც „ყოველთვის”. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება აღძრდას — სადაც ოჯახი სხვადასხვა ეროვნებისაა, იდენტიფიცირების არჩევაზე შეიძლება გადამწყეტი როლი ეთამაშა განსაზღვრულ „სულს”.
პოლონელი ბებიები, რომელთაც დრო და სურვილი ქონდათ, ბავშვებს უვლიდნენ, თავიანთი შვილიშვილებისათვის გარდა იმისა რომ ასწავლიდნენ პოლონურ ენას, ლიტერატურასა და ისტორიას, გადასცემდნენ კათოლიკურ რწმენას მშობლებსაც. ეროვნული ცხოვრებით დაკავებულ მშობლებს მაინცდამაინც არ აინტერესებთან. არ შევხვედრილვართ არც ერთ პიროვნებას, რომელსაც ენა მამისაგან ან ბაბუასაგან ესწავლა. მეორე მხრით, იდენტიფიცირება პოლონური აერთიანებდა და აერთიანებთ პოლონურად ჟღერი გვარები. რომელიც გადადიოდა მამკაცის მხრიდან ან ოფიცერის მითით, ინტელიგენტი პოლონელისა. სენტიმენტი რომელიც გვართანაა დაკავშირებიული შეიძლება შევხვდეთ ქალბატონების მაგალითზე, რომლებიც მთელი ცხოვრება თავს წარმოადგენდნენ თავიანთი გვარებით, სამართველოსებრივი შეცვლის მიუხედავად (მაგალითად ქორწინებით).
თუმცა „გამოღვიძება” ვინაობისა, როგორც ძებნა წინაპართა ისტორიისა, აგრეთვე დაბრუნება მათ ენაზე და „კულტურაზე”, ხანდახან შემთხვევითი იყო, შინაგანი იპულსიური. მნიშვნელოვანი იყო ჩვენთვის ასევე ფაქტი, რომ პოზიტიური სტერეოტიპი პოლონელისა კავკასიაში, ჩართულია ნარაციაში და ამკვიდრებს ძველი თაობის ვინაობას. ერთ ერთი ჩვენი მესაუბრე, მიუხედავად იმისა რომ იცოდა პოლონური ენა, გაზრდილი იქნა პოლონელი ბებიას მიერ, რომელიც კათოლიკური რწმენისა იყო და ლოცულობს პოლონურად, თუმცა გრძნობს ქართულ ვინაობასთან კავშირს, რომელიც მამაკაცის ხაზით გადაეცემა თაობას. თითქმის ყველა გამოკითხვა, რომელიც თბილისში ჩავატარებთ, ჩატარებული იყო პოლონურ ენაზე. მოსაუბრეებმა კარგად იცოდნენ, ორმა მათგანმა კი სუფთად იცოდა. (განათლებით ფილოლოგები). ყველაზე ხნიერი პოლონიის წარმომადგენლები ინტელიგენტური სფეროს წარმომადგენლები არიან —მათთან კონტაქტი დავამყარეთ ინტერნეტის მეშვეობით, შსს–სა და საელჩოს გვერდს ადევნებდნენ თვალს. ყველა მათგანი მონათლული იქნა რომის კათოლიკურ ეკლეისიაში, უმრავლესობა პრაქტიკულად იყენებს რწმენას; კათოლიკურობა მათი თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია პოლონელობის გაგებისათვის.. მისათითებელია ის რომ მოსაუბრეები თბილისიდან, სხვა ხანდაზმული პოლონიის წარმომადგენლებისაგან ახალციხე და ლაგოდეხისა, სლავიანური გარეგნობის იყვნენ, რომელიც როდესღაც პოზიტიური სტერეოტიპი იყო პოლონელისა კავკასიაში. პოლონელი მამაკაცები და ქალები ცნობილები იყვნენ გარეგნობით, რაც ჩვენს მიერ შეგროვებულ მასალებში რამდენჯერვე გამეორდა.
ამჟამად შეინიშნება მკვეთრი ბზარი გარემოში, რომელიც სხვა მოტივს უკავშირდება, ან სხვა გაგებას პოლონურობისა, ახალი თაობის წარმომადგენლებს განსხვავებული თვალთხედვა აქთ იმათგან განსხვავებით, რომლებიც ეკლესიათან და სასულიერო მოღვაწეობასთან აგრეთვე კულტურულ მოღვაწეობას მისდევენ. ეს მოსაუბრეები, რომლებიც თავიანთ სამშობლოს უკავშირებენ წინაპართა მშობლიურ მიწას, არ შეუძლიათ ერთდროულად გაიგონ ახალი გენერაციის ემიგრაციის მოთხოვნებს, თვით თვლიან რომ უნდა გაუფრთხილდნენ პოლონურ კულტურას. პოლონურობა მათთვის ნიშნავს კავკასიურ პოლონურობას, დიალექტურს, —რომელიც თვით წარმოადგენს ღირებულბას. ამიტომაც მათთვის მნიშვნელოვანია კონტაქტი ჩვენს ქვეყანასთან, რომელიც პარტნიორულ კონტაქტებს ეყრდნობა — ეს მოსაუბრეები თავს გრძნობენ როგორც პოლონელებად, ასევე საქართველოს წარმომადგენლებად.. პოლონიასთან დამოკიდებული დასკვნები თბილსთან დაკავშირებით ემთხვევა იმ გამოკვლევებს ახალციხე და ლაგოდეხიდან, თუმცა შეინიშნება განსხვავებითი ტენდენციები.

პოლონელები და პოლონია ახალციხესა და ლაგოდეხში
ორი მომდევნო ფორმალური ორგანიზაცია პოლონიური არსებობს ახალციხეში(ქალაქი სამხრეთ დასავლეთ საქართველოში, თურქეთთან საზღვართან ახლოს) ასევე ლაგოდეხში ( პატარა ქალაქი აღმოსავლეთ საქართველოში აზერბაიჯანის საღვართან). თუმცა პოლონური დასახლების ისტორია ამ მიწებზე ასევე პოლონური საზოგადოების განვითარება XIX საუკუნის პირველი ნახევრიდან დღემდე ორივე შემთხვევაში განსხვავებულია, ჩვენი სურვილია შევადაროთ ნარაცია ვინაობის თემაზე ამ ადგილების პოლონიების წარმომადგენლებისა, მითითებით მნიშვნელოვანი მსგავსებისა და მათ შორის განსხვავებისა. პოლონური წარმოშობის ხალხის მიგრაცია ამ ტერიტორიებზე დამოკიდებული იყო მეომართა სამხედრო გარნიზონებში განსახლებასთან, ოფიციალურად ჩრდილოეთ კავკასიისა და თურქთა წინაშე თავდაცვის მიზნით.. მიუხედავად იმისა, რომ პოლონელის ეთოსი ჩამოყალიბებული იქნა პატრიოტული წარმოსახვივით, დასჯითი სახით გაგზავნა მეცხრამეტე საუკუნის მეფის აჯანყებაში მონაწილეობისათვის, გაგზავნა, ინტეგრალურ ნაწილს წარმოადგენს პოლონელების ისტორიისა კავკასიაში, ეს არ არის ერთადერთი და დაუნდობლად დომინანტური მაგალითი. არაერთხელ მეცხრამეტე საუკუნის ახალციხიდან და ლაგოდეხიდან გადსახლებულთა შთამომავალთა ბიორგაფიაში ჩნდება მოტივი ნებაყოფლობითი შესვლისა მეფის არმიაში და კარიერის განვითარება კავკასიური კომპანიისათვის ან ცნობიერი მითოლოგიური წარმოსდგენისა წინაპარის ბიოგრაფიისა, იმ გარემოებაში სადაც არ გააჩნდათ ამ თემაზე შესაბამისი ცოდნა. მესაუბრეების მასალებიდან სპონტანურად გამოვლინდება ხოლმე სხვა სახის ან გაუოკვეველი სახის წარმოშობისა ეთნიკურ–ეროვნული ხასიათისა პოლონელი მოდგმის პროტოპლასტრისა საქართველოში. მათ შორის შეიძლება მოვიხსენიოთ უკრაინული ან ებრაელური ფესვები პოლონურად მოხსენიებული ხალხისა პოლონეთიდან.

ჩვენ მოსაუბრეთა ჯგუფში უმრავლესობა ხანში შესულები იყნენ, მცირე ნაწილს წარმოადგენდნენ პირები, 50 წალს გადაცილებული. უმრავლესი მათგანს ახაციხიდან საშუალო ან უმაღლესი განათლება ქონდა; ლაგოდეხში კი პოლონური წარმოშობის უმრავლესობამ თავისი განათლება ძირითადი განათლების ეტაპზე დაასრულა. ეს დისპროპორცია ლაგოდეხის პატარა სახის ქალაქიდან გამომდიანერეობს — ადილი სადაც სუსტი მმართველური და საგანმანათლებლო სუტი ინფრასტრუქტურაა. ყველა საუბრიდან გამომდინარე დამატებითი ვალორიზილებული იყო ინტელიგენტური –კარგი წარმოშობა მებრძოლი წინაპრებისა— რომელიც სიამაყის გრძნობას ბადებდა და საფუძველს სდებდა სხვადა სხვა ფორმის იდენტიფიცირების სახეს აძლევდა პოლონელობის განცხაში.. ისინი სახლდებოდნენ პატარა ადგილებზე, მათი შთამომავლები კი ძირითადად დაკავებულნი იყვნენ სამეურნეო სამუშაოებით.
რელიგიური შევიწროების გამო 20. და 30.წლების პერიოდში XX საუკუნისა, აგრეთვე კომუნისტური დოქტრინის გამკაცრების გამო, საქართველოს საბჭოთა სახელმწიფოში, შეწყდა პოლონური „კანონის ” ტრანსმისი. კათოლიკური რელიგია შევიწროვებული აღმოყნდა, პოლონური ენის ცოდნა ორი თაობის პერიოდში მთდლიანად გაქრა. კონტაქტები კი პირთა შორის რომელთაც პოლონური წარმოშობა ქონდათ ძალიან შეიზღუდა. 50.წლებში XX საუკუნისა ლაგოდეხში დაიწვა ადგილობრივი არქივი, სადაც შენახული იქნა დოკუმენტები და ჩანაწერები ადგილობრივ პოლონელებზე. ორივე ქალაქში პოლონელები ანადგურებდნენ თავიანთ პირად საოჯახო ჩანაწერებს — პოლონური ვინაობას ემუქრებოდა საშიშროება, რეპრესიის პოტენციალურრი საშიშროების გამო. ამ პერიოდში ბევრ პასპორტებში გაქრა „ნებაყოფლობითი” ჩანაწერები პოლონური წარმოშვების თაობაზე მოსაუბრეთა წინაპრებისა.
ადგილობრივი ლაგოდეხის საზოგადოებაში ცხოვრებისას, ორი ეთნიკური საზოგადოებას შორის, კავკასიურის, სადაც უმრავლესობა ქართველები იყვნენ და სლოვიანური, სადაც უმრავლესობა რუსულ ენობრივი საზოგადოებას წარმოადგენდა, უმრავლესობამ პოლონელებისა თავის ცნო, ან იძულებული შეიქმნა თავი ეცნო– რუსულენოვან საზოგადოებად.
ამან დიდი მნიშვნელობა მიანიჭა თავიანთი ვინაობის გამოკვეთაში ჩვენი მესაუბრეებისა, სადაც მიკუთვნება „რუსულობისა” ისევ არსებითია და აქტუალურია.
ახალციხეში პოლონელები ოჯახებს ქმნიდნენ სომხებთან და ქართველებთან, რამაც მათ შვილებში ვინაობის დაფანტვა გამოიწვია პირველივე ჩთამომავალში და ინტენსიურად გამოიწვია მათში განცდა ადგილობრივ ეროვნებაში.. ძიალიან მცირე იყო იქ რუსული საზოგადოების წარმომადგენელი, ამასთან დაკავშირებით „პოლონურობა” გადატანილი იქნა არა „რუსობაში”, არამედ „ქართველობაში” და „სომხურობაში”. კომუნიზმი, ასევე ამ პარტიაში ყოფნა ბევრ პოლონური ფესვების მქონე პირს საშუალებას აძლევდა წინსვლისა. სისტემა გახდა საფუძვლად „დაბრუნებისა” დაკარგული მაღალი საზოგადოებრივი პოზიციისა წინაპრებისა XIX საუკუნეში. პოლონური წარმოშობის პირები ლაგოდეხში და ახალციხეში ადმინისტრაციულ თანამდებობებს იკავებდნენ. მათ შორის მუშაობდნენ პოლიციაში, სამმართველოებში აგრეთვე განათლების სფეროში. უმრავლესი მათგანი კი მიწის მუშაობით იყო დასაქმებული.
საუბრებში, რაც პოლონურ ვინაობას შეეხებოდა, ორივე მითითებულ ადგილებში, მკვეთრია ცნობიერება პოლონური წარმოშობისა, უპირველეს ყოვლისა ვლინდება სიამაყეში პოლონური სისხლის „ქონიებისა” , განსაკუთრებით მკვეთრადაა გამოსახული მამაკაცების ხაზით. ადრინდელ ბავშვობის პერიოდში, მამის დანაკლისმა, ან პოლონურობის შეგრძნება როგორც „დანატოვისა” დედის მხრიდან, ეს ცნობიმერება დაასუსტა ასევე ცოდნა ჩვენი მოსაუბრეებისა პოლონურობაზე. მათი აზრით, ის ფაქტი, რომ პირველი თაობა პოლონელებისა ამ რეგიონებში იყვნენ მრავალშვილიანები, წინაპრები კი ძირითადად ბრძოლებში იყვნენ, ცხოვრებისათვის დიდი ფიზიკური მუშაობით, საფუძველი მისცა პოლონურობის განუვითარებლობას.. საფუძვლიანი ცოდნის არ ონება პოლონეთისა და წინაპრების შესახებ, ენის არ ცოდნა, ყველა შემთხვევაში, ოფიციალურად მართლმადიდებლური ეკლესიაში ყოფნა აგრეთვე რელიგიური ცხოვრებით დაუინტერესებლობა, ხაზს არ უსვავენ, მოსაუბრეთა აზრით, პოლონური ეროვნულობის ეთოსს. ამდენად პოლონურობა არის ცნობიერება ფესვებისა, აგრეთვე წინაპართა არსებობის გახაზვა. პოლონური წარმოშობა და კულტი წინაპრებისა შერწყმულია იმასთან, რა როლიც უკავია ოჯახს კავკასიის ტრადიციაში..
გამოკვეთილი იდენთიფიკაციის პრობლემას, რომელიც პოლონურობას უკავშირდება ლაგოდეხში და ახალციხეში, ხელი შეუწყო მულტიეთნიკურობამ ამ რეგიონებისა, აგრეთვე შერეულ ოჯახებმა, რომელიც შექმნეს მოსაუბრეთა წინაპრებმა. ამ ორ ადგილმა მოაგროვა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკათა კავშირის დროს სხვადა სხვა ერისა და ეთნიკურად განსხვავებული წარმომადგენლობა: ქართველებისა, რუსებისა, სომხებისა, აზერბაიჯანელებისა, უკრაინელებისა, ბელორუსებისა, გერმანელებისა, ლიტველებისა, ესტონელებისა, ავარებისა და ებრაელებისა. ფაქტი, რომ საქართველოში ჩამოსული პოლონელები XIX საუკუნეში, ძირითადად ახალგაზრდა მამაკაცები იყვნენ, საჭირო და აუცილებელიც იყო, მესაუბრეების აზრით შერეული ოჯახის ჩამოყალიბება. ამასთან დაკავშირებით მოსაუბრეებისაგან იყო დეკლარაცია ორმაგი ეროვნული მიკუთვნებისა –როგორც პოლონეთთან ასევე ადგილობრივთან, იმაზე დამოკიდებულებით, საიდან იყო მეორე მშობელი. იმის გვერდით, რასაც მიუთითებდნენ რას ნიშნავს პოლონურობა, მიუთითებდნენ ბიოლოგიურ საძუველს (სიხლს), ეს მიუთითებდა პოლონურობას და ქართველობას რაც ვინაობას განაპირობებდა. უმრავლესობის აზრით, ჩვენს მოსაუბრეთა შორის, ორმაგი მოქალაქეობა ნატურალურია— განსაკუთრებით სიტუაციებში ეს მეორე მკეთრად იგრძნობა. ჩვენი მოსაუბრეების აზრით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ცნობიერებას ორმაგი მნიშვნელობისა „სამშობლოსი” —
ერთი მხრივ ეს არის ქვეყანა, საიდანაც წარმოიშვება წინაპარი, მეორე მხრივ მიწა, სადაც ამ ქვეყნად მოვიდა, ესე იგი საქართველო.
სირთულე ერთიანი ეროვნული იდენტიფიცირების მიღებისა გამომდინარეობს აგრეთვე ეროვნული იდეის არ ქონებიდან კომუნიზმის დროს; ჩამოყალიბდა აგრეთვე სამი თაობა, რომელიც თავს აკუთვნებდა „რუსულ” კულტურას, მიუხედავად ოფიციალური იდეოლოგიისა, რომელსაც მეტი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. განსაკუთრებულად შესამჩნევია ეს ლაგოდეხში, უძველესი თაობის წარმომადგენლებთა შორის, 70. წელს გადაცილებულთა შორის, რომელთა ახალგაძრდობა და მთელი ცოვრება კომუნიზმში იყვნენ, და რომელთათვისაც გარდაქმნები ვინაობასთან დაკავშირებქით რომელსაც ადგილი ქონდა 1991წლის შემდეგ მთლიანად გაუგებარი რჩება. ახალციხეში კი უმრავლესობა ძველი თაობისა, თავს ქართულ ერად გრძნობს, პოლონურობას აწერს წარმოშვების ცნობიერებას და ყურადღებას არ ამახვილებს სხვა ასპექტებზე გარდა ორისისხლის კავშირის აღიარებაზე..
პოლონურობასთან დაკავშირება გახდა აგრეთვე მეთოდი განსხვავებისა სხვა ადგილობრივი მოსახლეობისაგან კომუნისტური წყობის დანგრევის შემდეგ, საქართვეორს ეროვნული პოლიტიკის განვითარების დროს 1991 წლების შემდეგ აგრეთვე რთულ ეკონომიურ სიატუაციასთან დაკავშიროებით სახელმწიფოში. განსაკუთრებით ამ პერიოდში აღინიშნა დიდ დაინტერესება საკვთარი ფესვების ძებნისა და ვინაობის გაგრძელებისა. ძირითადი მნიშვნელობანი საფუძველი ამ მოვლენისა იყო შესაძლებლობა რთული ეკონომიკური სიტუაციის შეცვლისა. ფინანსურმა დახმარებამ ძირითად პროდუქტებზე, აგრეთვე საშუალებამ პოლონეთში წასვლისა კატალიზატურად იმოქმედა პოლონიურ საზოგადოებაზე.. დღეს დღეობით უკვე შეწყვეტილია უშუალო დახმარებითი ღონისძიებები, რასაც მოყვა მუდმივი ფუნქციონირება პოლონიური ორგანიზაციისა აგრეთვე, ის რომ გამოიწვია იმედგაცრუება პოლონეთის მხრიდან დაუინტერესობლის გამო, პოლონელი ხალხის წინაპართა ბედისა საქართველოში. 90.წლებში XX საუკუნისა ლაგოდეხში ორი პოლონიური ორგანიაციის გამოჩენამ, შემდეგ კი მათ შორის კონფლიქტმა აჩვენა, რომ დღევანდელ დღეს ვინაობითი პროცესები ძალიან განსხვავებული ხასიათისაა და დინამიური ხასიათი გააჩნია. პოლონურობის „კანონის” დადგენის მცდელობა, ვინ შეიძლება იყოს პოლონელი, ვინ არა, რომელიც მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენს ორგანიზაციებს შორის განსხვავებაში, დაძაბული სიტუაციის საფუძველია პატარა პოლონიურ დაჯგუფებებში. მათი საფუძველი ძირითადად პოლიტიკური და ეკონომიური ორგანიზაციის საფუძვლები ხდება..
ვინაობათა განსხვავების საფუძველი მკვეთრად გამოსახულია, როდესაც გავაანალიზებთ საქართველოს პოლონიის თაობათა შორი განსხვავებას. ყველაზე პატარა თაობას საბჭოთა კავშირის დაშლის შედეგად მიცემული შესაძლებლობების საფუძველზე, დღეს დღეობით გაადვილებული კონტაქტები აქვს პოლონეთის კულტურასთან. საგანმანათლებლო განვითარების მკვეთრი წინსვლის შედეგად 90. წლების ბოლოს XX საუკუნისა და ორიათასიანი წლების დასაწყისისას განვითარება ამ სფეროში მნიშვნელოვნად შეიზღუდა და ამ ეტაპზე ამ სახის მოქმედება მცირე სკალითაა წარმართული, პერიოდულია და დამოუკიდებელი. ძველი თაობის წარმომადგენლები ადგილობრივი პოლონური საზოგადოებისა საერთოდ არ სარგებლობენ განათლების პროგრამებიდან. ამ თაობის წარმომადგენლები გამოსახულად ავლინებენ სხვადასვა სახის და რთულ გამას პოლონურობისა.. საშუალო და ხანშიშესული გენერაციაში ძალიან ხშირად ავლენენ „შესაბამისობას” გარემოებასა და ცვლილებებთან. დღეს ყველაზე უფროს წარმომადგენლებს შორის ახალციხისა და ლაგოდეხის პოლონიისა, ძალიან მცირე რაოდენობაა, რომლებიც უშუალოდ პოლონელობის იდენთიფიცირებას გრძნობენ და ხაზგასმით აღნიშნავენ შეგრძნებას როგორც „ყოველთვის და მუდმივად პოლონელებად”, თუმცა ძალიან იშვიათია ასეთი მკვეთრად გამოყოფილი იდენთიფიკაცია აგრეთვე განცხადება.
სხვა შემთხვევებში, პოლონურობის განცდა გამოიკვეთება სოლიდარულობის სპონტანურ გამოხატვაში ეროვნების ან წარმოშობით ამავე პირთან ურთიერთობაში ასევე პოლონურობის განცდაში ,,ფოლკლორით ”, ესე იგი მუდმივი ხასიათისა და შემადგენლობის ელემენტებისა(ისტორიული გამოსახულებები პოლონეთის ადგილებისა, პორტრეტებით ყველაზე ცნობილი წინაპრებისა, ლიტერატურით პოლონური რომენტიკოსებისა, ეროვნული ტანსაცმელით). თუმცა საჭიროა იყოს ცნობიერებაში,ის როგორი ძელია მცდელობა გაგებისა და აღწერისა სირთულისა ვინაობის პროცესებისა. მოსაუბრეთა ნაწილმა მიუთითა, რომ თავიანთი წინაპრების ბიოგრაფია ძალიან ბუნდოვნად იცოდა, ამიტომაც ძნელი იყო მათთვის აგება ვინაობისა მეხსიერებაზე დაყრდნობით. (თუ უფრო უმახსოვრობით). ამ სახის მოქმედებებში, რთულია აგრეთვე განცხადებითობა მოსაუბრეთა ნაწილისათვის–რასაც მოყვება შეუძლებლობა ,,სიმართლის,, წყაროებში მიუღწებლობისა მათ მიერ განცხადებულ ვინაობის განცდაში. დასამახსოვრებელია ისიც, რომ პოლონელი გამომკვლეველთან კონტაქტების დროს, მეცნიერებეთან და ტურისტებთან კონტაქტში, რომლებიც 90.წლებში იმყოფებოდნენ საქართველოში XX საუკუნეში, მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თავიანთი ფესვების დაინტერესებაში აგრეთვე პოლონელთა სწრაფი რადიკალური პოზიციის გამოხატვაში პოლონური იდენტიფიკაციისა.

შეჯამების მაგივრად

მოკლე თეორიული ანალიზის საფუძველზე ვეცადეთ განსხვავებული საფუძვლები პოლონური ეროვნული ვინაობის შესახებ, ის თვისებების გათვალისწინებით, რომლებსაც ამაზე გავლენა აქვს. შეზღუდული ურთიერთობები „წყაროსთან”, რომელიც დიდ მანძილთა არის დაკავშირებული კავკასიასა და პოლონეთს შორის, ფუნქციონირება ძირითადად მართლმადიდებლურ გარემოში, (კულტურულად უფრო ახლო ვიდრე ისლამი) თუ საბჭოთა პოლიტიკა, ძირითად მიზეზს წარმოადგენენ, რის გამოც დღევანდელი სიტუაცია პოლონიისა საქართველოში, არის სხვანაირი, თუნდაც აღმოსავლური დასასრულის დროიდან. ტექსტში შევეცადეთ ხაზი გაგვესვა იმაზე, თუ მიუხედავად იმისა გაგების სხვადასხვა ფორმისა, ექსპრესია, აგრეთვე გრძნობა პოლონურობის ვინაობისა შეიძლება სხვადა სხვანაირი იყოს. რთული კავშირი მეხსიერებასა და ვინაობას შორის, ძირითადი დასაბულობის ხაზს ქმნის, რომელიც ხელს უწყობს წარმოსახვასა და აღდგენას ძირითადი მაგალითებისა და მათთან დაკავშირებისა რომელიც პოლონურობას უკავშირდება. ამდენად შესაძლებელია სხვადასხვა ვერსია ერთიდა იგივე ისტორიული გადმოცემისა, იმის და მიხედვით, ვინ ლაპარაკობს მასზე.. პასუხის გაცემით სხვადა სხვა ისტორიაზე, გზა იხსნება სხვა და სხვა მომავლისა — და ეს წყურვილი, რომ გვქონდეს სხვადა სხვა მომავალი, პერსპექტივას იძლევა ჩამოვაყალიბოთ სხვადა სხვა წარსული.
ქართულ პოლონიასთან საუბარმა ერთი მხრივ გამოამჟღავნა , ის თუ როგორ გავლენას იქონიებს პოლონეთთან სიმბოლური კავშირი, როგორ აერთიანებს რომანტიკულ–ინტელიგენტური პოლონური მითის ირგვლივ, მეორე მხრივ კი გვიჩვენებენ თუ როგორ შეიძლება აგებული იქნეს ვინაობა ხსოვნის გარეშე, ან მითიური მეხსიერებით, გავრცელებულ გადმოცემების მიხედვით. ამ ორ პოლუსს შორის იხსნება მთელი სპექტრი საფუძვლიანი და რთული ექსპრესიისა პოლონური ვინაობისა, რომელიც გაზიარების და დაფასების ღირსია.. ეს არის ხსოვნა ძირითადად პოლონელი წინაპრებისა და მათი პატივისცემის წინაშე— რომელიც ეყრდნობა თავისებური შთამომავლობის მენტალურ განცდას. შევხვდით აგრეთვე საფუძველს ლიმინალურობისა, რომელიც მიუთითებს იმაზე რომ პოლონურობაზე შეიძლება ვისაუბროთ იმ შემთხვევაში, როდესაც ვგრძნობთ ორმაგ ვინაობას ( მაგ. პოლონურს და ქართულს / „რუსულს”), მაშინაც როცა ცნობიერებაში გვაქვს ორივე მათგანი და არ წარმოვადგენთ არცერთს.. სხვა მიდგომა მაგ. „ადგილობრივობასთან”, იდენტიფიკაცია ქართველობასთან ერთდროულად განცდის შემთხვევაში წინაპრების წარმოშობისა აგრთევე ყურადღების მიუქცევლობისა ეროვნულ იდეებზე და ეროვნულობაზე. გვერდი არ უნდა ავუაროთ აგრეთვე იმას, რომ პოლონური წარმოშობის გამოყენება ეკონომიკური მიზნის მიღწევისათვის, მიუხედავად განცხადებისა პოლონური წარმოშობის შესახებ. მიუხედავად ამ განსხვავებებისა დასაფასებელია ის ფაქტი, რომ სხვადა სხვა მოდელისა და წარმოსახვის ჩამოყალიბებისას პოლონურობის თაობაზე, არის ნაყოფი საქართველოს პოლონიისა. ახლო გაანალიზება სხვადასხვა ფორმის ექსპრესიებისა პოლონურობისა მიუთითებს კულტურის დინამიკურ ხასიათზე რომელიც კონტაქტებში გამოვლინდება.



Projekt "Wymiary tożsamości Polonii w Gruzji" jest współfinansowany w ramach projektu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r.