Syryjscy Ormianie wracaj na Kaukaz

Mateusz Kubiak

Od marca 2011 roku w Syrii toczy si konflikt, ktry w cigu 4,5 roku zmusi do migracji ponad 10 milionw osb. Wrd rzeszy ludzi uciekajcych przed koszmarem wojny znajduj si rwnie syryjscy Ormianie. Kierunkiem dla tysicy z nich staa si Republika Armenii, ktra wedug danych z drugiej poowy 2015 roku przyja okoo 17 tysicy osb. Zjawisko napywu syryjskich Ormian rodzi liczne wyzwania przed wadzami w Erywaniu, ktre jednoczenie borykaj si z wieloma innymi problemami gospodarczo-spoecznymi.

Dwutysicletnie tradycje

Zacztkw ormiasko-syryjskich kontaktw naley szuka jeszcze w czasach staroytnych. wczesna Armenia swoje wpywy roztaczaa a na obszar Bliskiego Wschodu, a za panowania Tigranesa II Wielkiego (138-56 p.n.e.) wesza nawet na krtko w posiadanie czci ziem dzisiejszej Syrii[1]. W tej sytuacji rozwija musiay si, nawet pomimo prowadzonych wojen, kontakty handlowe Ormian z ludami regionu. Wymianie towarw towarzyszy take przepyw idei – ju od II wieku, wanie z Syrii, przybywali do Armenii chrzecijascy misjonarze. To za ich spraw w 317 r. Ormianie, jako pierwsi na wiecie, uznali chrzecijastwo za religi pastwow[2]. Co ciekawe, do dzi oba Kocioy, Ormiaski oraz Syryjski, zaliczane s do jednej grupy Kociow Wschodnich. Obie wsplnoty nie przyjy bowiem postanowie soboru chalcedoskiego z 451 r., przez co pozostaj dogmatycznie sobie bliskie[3].

Pomimo istnienia przywoanych pra-zwizkw pomidzy ludnoci ormiask a syryjsk, bezporedni przyczyn napywu Ormian na tereny dzisiejszej Syrii sta si dopiero stopniowy rozpad tzw. Wielkiej Armenii. Podbj terytoriw pastwa przez Bizancjum (VI w.), Arabw (VII w.), Turkw Selduckich (XI w.) oraz Mongow (XIII-XIV w.) skutkowa kolejnymi falami tak przymusowej, jak i dobrowolnej migracji na Bliski Wschd. Ormianie zostawali przesiedlani w charakterze osadnikw, onierzy i zarzdcw. Ich pozycja na Bliskim Wschodzie staa si w pewnym momencie tak silna, e w latach 1199-1375 istniao odrbne pastwo Ormian – Krlestwo Armenii Cylicyjskiej – pooone na terenach bezporednio graniczcych z dzisiejsz Syri[4]. To z tym okresem wi si rwnie pocztki ormiaskiego miasta Kessab – wanego dla tosamoci dzisiejszych Ormian orodka, znajdujcego si w syryjskiej prowincji Latakia.

Historia ormiaskiego osadnictwa na terenach Lewantu przypieszya po raz kolejny dopiero w pocztkach XX wieku w zwizku z przeladowaniami jakich dowiadczali Ormianie yjcy w wczesnym Imperium Osmaskim[5]. Poczwszy od 1891 roku rozpoczy si w Turcji masowe pogromy, ktrych szczyt, definiowany dzi jako ludobjstwo, przypad na lata 1915-1916[6]. Wydarzeniom tym towarzyszyy deportacje ludnoci ormiaskiej do Syrii i Iraku – liczba przesiedlonych sigaa cznie nawet 200 tys. osb[7]. Oprcz tego naley pamita o uchodcach, ktrzy uciekali zarwno przed pogromami jak i przed I Wojn wiatow. Ostatecznie, wedug szacunkw Richarda Hovannisiana pod koniec 1925 r. w Syrii yo okoo 100 tysicy Ormian[8]. Ludno ta zamieszkiwaa przede wszystkim w Aleppo i jego okolicach, ale take w dolinie Eufratu, Hamie, Homs, Damaszku oraz w innych miejscach[9]. W znakomitej wikszoci to jej potomkowie tworz dzisiejsz ormiask diaspor Syrii.

Ormianie w spoeczestwie nowoytnej Syrii

Zmiany, ktre w czasie I Wojny wiatowej zaszy na geopolitycznej mapie globu sprawiy, e Syria, jako jedno z terytoriw mandatowych, znalaza si pod francuskim zarzdem. Nowe wadze przychylnie odniosy si do ormiaskiej ludnoci: udzieliy jej potrzebnej pomocy humanitarnej, zapewniy dostp do stanowisk w administracji publicznej i strukturach bezpieczestwa, a w 1924 r. zezwoliy na posiadanie syryjskiego obywatelstwa[10]. Ormianie, wykorzystujc sprzyjajce warunki, szybko przystpili do budowy instytucji, ktre miay pozwoli zachowa im wasn tosamo. W Syrii funkcjonowa Koci Ormiaski, a w latach 30. w kadym miecie z wyran reprezentacj ludnoci ormiaskiej istniay take szkoy nauczajce w jej jzyku[11].

Poziom autonomii syryjskich Ormian (ktry notabene stanowi przed II Wojn wiatow ko niezgody w relacjach z ludnoci arabsk[12]) uleg ograniczeniu w latach 50. Nowe, nacjonalistyczne wadze prowadzc polityk arabizacji ormiaskiej diaspory przyczyniy si wwczas do znacznej migracji Ormian do ssiedniego Libanu[13]. Sytuacja ormiaskiej spoecznoci w Syrii poprawia si dopiero wraz z dojciem w 1971 r. do wadzy Hafiza al-Assada. Autorytarny wadca, sam pochodzcy z mniejszociowej grupy religijnej alawitw, pozytywnie odnis si do ormiaskiej diaspory i na powrt zezwoli na wiksz swobod jej dziaalnoci kulturalnej, edukacyjnej i politycznej. Wedug danych z 1996 r. w Syrii funkcjonowao 27 ormiaskich kociow i 27 szk, w ktrych uczyo si 11 tys. ormiaskich dzieci. Liczebno diaspory szacowano na 120 tys. osb, z czego 80 tys. zamieszkiwao w regionie miasta Aleppo[14]. O swoistym sojuszu alawicko-ormiaskim moe wiadczy fakt, i w 2003 r. (ju za rzdw syna Hafiza al-Assada, Baszszara) w jednej ze szk mona byo zobaczy wystaw, ktra w jednej linii przedstawiaa rzdzc w Syrii rodzin wraz z wizerunkami historycznego wadcy Armenii Tigranesa II oraz klasykw ormiaskiej literatury[15].

Pocztek koca

W 2011 r. Syri ogarna wojna domowa, za rok pniej jednym z gwnych pl bitewnych sta si rejon miasta Aleppo, najwikszego skupiska syryjskich Ormian. Od samego pocztku trwania konfliktu ormiaska diaspora upatrywaa pomocy ze strony Republiki Armenii. Wedug oficjalnych danych w 2010 r. liczba wnioskw zoonych przez syryjskich obywateli o nadanie ormiaskiego paszportu wyniosa 422, za rok pniej wzrosa ju do 3 tysicy[16]. Za pocztek migracji na wiksz skal naley przyj lato 2012 r. i wybuch walk o Aleppo – jedynie do koca tamtego roku do Armenii przybyo 6 tys. uchodcw. Uciekinierami byli przede wszystkim drobni przedsibiorcy, popierajcy reim Assada[17].

Skal migracji syryjskich Ormian dodatkowo potgowaa pomoc okazywana im przez rne rodowiska. Ju w 2012 r. wadze nie tylko dokonay uatwie w procedurach wizowych, ale take pomogy uchodcom znale miejsce zamieszkania oraz otworzyy w Erywaniu specjaln szko realizujc syryjski program nauczania[18]. Oprcz tego powstawa zaczy specjalne fundacje zajmujce si pozyskiwaniem rodkw na rzecz uchodcw z Syrii (m. in. Syrian Armenian Refugee Fund, Syrian Armenian Relief Fund). Wsparcie dla syryjskich Ormian przekazay take wadze Kuwejtu, ktre w grudniu 2012 r. na rce ormiaskiego Ministra Diaspory przekazay 100 tys. USD[19].

Repatrianci czy uchodcy?

Wedug danych UNHCR z sierpnia 2015 r. od pocztku trwania konfliktu w Syrii do Armenii przed wojn ucieko okoo 17 tys. osb[20]. Cho znakomita wikszo z nich posiada ormiaskie korzenie, fakt ten nie znajduje penego przeoenia na zdolno do asymilacji w nowym pastwie. Oczywistym jest, e wsplne pochodzenie, tosamo oraz poczucie swoistej wsplnoty losw to czynniki czce syryjskich i kaukaskich Ormian. Jednoczenie jednak pomidzy oboma wymienionymi grupami istnieje szereg kulturowo, historycznie oraz geograficznie uwarunkowanych rnic.

Syryjscy Ormianie posuguj si jzykiem zachodnioormiaskim, odmiennym od wschodnioormiaskiego uywanego w Republice Armenii. Problem stanowi take brak znajomoci wrd uchodcw jzyka rosyjskiego, ktry jest czsto wymagany przez potencjalnych pracodawcw i bywa potrzebny w zwykym, codziennym yciu[21]. Kluczowym zdaje si by wreszcie samo podejcie syryjskich Ormian do kwestii asymilacji. Jak przekonuje Sarkis Balkhian, dziaacz na rzecz pomocy ormiaskiej diasporze w Syrii, mentalno przybyych uchodcw w duej mierze opiera si na od dziecka wpajanej postawie izolacji. Korzystajc z zagwarantowanej autonomii, Ormianie w Aleppo funkcjonowali przede wszystkim w obrbie wasnej dzielnicy. Fakt ten, zdaniem Balkhiana, znajduje przeoenie na ich podwiadome denie do odgradzania si od reszty ormiaskiego spoeczestwa[22].

Przywoane przykady wskazuj na istnienie swoistego paradoksu – syryjscy uchodcy, ktrzy ze wzgldu na poczucie wsplnej tosamoci zdecydowali si osiedli w Republice Armenii, jednoczenie nie potrafi lub nie chc w peni si zasymilowa z jej spoeczestwem. Ilustracj tej sytuacji moe by niewystarczajca ilo chtnych do udziau w rzdowym programie darmowej nauki jzyka rosyjskiego dla uchodcw lub inicjatywa syryjskich Ormian, ktrzy d do stworzenia pod Erywaniem dedykowanego im kompleksu o nazwie „Nowe Aleppo”[23].

Uchodcy mile widziani

Skala napywu syryjskich Ormian do Republiki Armenii sprawia, e potrzebnym sta si szereg systemowych rozwiza, ktre pomogyby wczy uchodcw w ycie spoeczestwa. Przeszkod na drodze do osignicia tego celu pozostaje fakt, i Armenia posiada wasne, powane problemy gospodarcze i spoeczne. W sytuacji silnie ograniczonych moliwoci finansowych pastwa niemoliwym jest, by Erywa samodzielnie zapewni nowo przybyym uchodcom wszelk potrzebn pomoc. Z pomoc wadzom Armenii przychodz w tym zakresie organizacje pozarzdowe, ktre funkcjonuj w oparciu o rodki przekazane przez amerykask i zachodnioeuropejsk diaspor ormiask[24].

Syryjscy Ormianie mog liczy na szereg przywilejw i subsydiw. Przysuguje im m. in. darmowa obsuga medyczna[25], pokrycie 75% czesnego za studia[26] oraz specjalne zasiki dla bezrobotnych i najbiedniejszych[27]. Dziki uproszczonym procedurom mog oni otrzymywa ormiaskie obywatelstwo[28], a take, na podstawie posiadanego syryjskiego prawa jazdy, uzyskiwa uprawnienia do prowadzenia pojazdw honorowane w Republice Armenii[29]. Dodatkowo uchodcy mog korzysta z doradztwa prawnego, programw na rzecz integracji z reszt spoeczestwa oraz darmowych kursw jzykowych[30]. Nie ulega wtpliwoci, e zarwno wadze Republiki Armenii jak i samo spoeczestwo cechuje pozytywny stosunek do przybyych uchodcw. Syryjscy Ormianie ciesz si opini solidnych i godnych polecenia fachowcw i traktowani s jako cz narodu ormiaskiego.

Wielu przybyych do Armenii uchodcw, mimo okazanej im yczliwoci i stworzonych dla nich programw pomocowych, nie potrafi jednak w peni odnale si w nowym otoczeniu i rozwaa ewentualny powrt do Syrii. Chcc zrozumie ich motywacje musimy pamita, e syryjskich Ormian dotykaj te same bolczki co reszt spoeczestwa Armenii – niskie pace, podwyki rachunkw oraz wysokie koszty utrzymania. Jednoczenie u wielu uchodcw wci ywe jest wspomnienie komfortowego, dostatniego ycia w Syrii, kontrastujce z ormiaskimi realiami. Naley wreszcie pamita o kwestii oczywistej – koszmar, jakim jest kada wojna, zawsze niesie za sob cierpienie i bl. Najbardziej nawet bogata oferta pomocy socjalnej nie sprawi, e czowiek zapomni o utraconym domu, statusie spoecznym lub rodzinie.

Syryjscy Ormianie a sprawa Karabachu

Napyw uchodcw z Syrii od samego pocztku budzi kontrowersje w skonfliktowanym z Armeni Azerbejdanie. Protesty wzbudzi forsowany przez ormiaskich politykw pomys osadnictwa czci z syryjskich Ormian w samozwaczej Republice Grskiego Karabachu, co miaoby przyczyni si do gospodarczego oywienia regionu. Ju w sierpniu 2012 r. wadze azerbejdaskie wyraziy sprzeciw przeciwko tego typu dziaaniom na forum Grupy Miskiej OBWE ds. konfliktu o Grski Karabach oraz na forum innych organizacji midzynarodowych[31].

Mimo sprzeciwu Azerbejdanu koncepcja dyslokacji uchodcw w Karabachu szybko zostaa zrealizowana. Syryjscy Ormianie zostali osiedleni w regionie Kashatag – sabo zurbanizowanej i zasiedlonej prowincji samozwaczej republiki. Przy wsparciu organizacji pozarzdowych oraz prywatnych fundatorw tereny te zostay przygotowane na przybycie nowych osadnikw, ktrzy zagospodarowali pozostae po ludnoci azerbejdaskiej domostwa[32]. Wedug rde ormiaskich, liczba uchodcw rozlokowanych na terenach tzw. Republiki Grskiego Karabachu nie przekracza obecnie 100 osb, za wedug strony azerbejdaskiej ju w 2013 r. wynosia ona przynajmniej 58 rodzin[33].

Niewielka skala opisywanego zjawiska w aden sposb nie zagodzia stanowiska zajmowanego w tej sprawie przez Baku. 19 lipca 2013 r. azerbejdaski MSZ wystosowa list do Sekretarza Generalnego ONZ, w ktrym oskara stron ormiask o „wykorzystywanie katastrofy humanitarnej w Syrii do konsolidacji okupacji azerbejdaskich terytoriw”[34]. Rwnie w marcu 2015 r. Azerbejdan wystosowa do strony ormiaskiej dania zaprzestania osadnictwa uchodcw w rejonie Grskiego Karabachu[35].

*
Zgodnie z wyliczeniami pro-ormiaskiej organizacji European Friends of Armenia, Republika Armenii (w odniesieniu do wielkoci kraju oraz jego dochodu narodowego) jest najbardziej zaangaowanym w pomoc uchodcom pastwem w Europie[36]. Naley by wiadomym, e pozytywny stosunek ormiaskich decydentw do syryjskich Ormian jest w pewnym stopniu wyrazem ich pragmatyzmu. Napyw uchodcw moe stanowi dla Armenii remedium na dramatycznie silny odpyw ludnoci oraz by szans na pobudzenie gospodarki (chociaby w sektorze nieruchomoci). Jednoczenie otwartym pozostaje pytanie o stopie asymilacji syryjskich Ormian. Wraz z przeduajc si wojn w Syrii coraz wikszym wyzwaniem dla wadz w Erywaniu moe stawa si narastajca frustracja wrd przybyych uchodcw, wynikajca z niezadowalajcych ich warunkw ycia.

Obecnie szacuje si, e na terenach syryjskich wci pozostaje nawet 15 tys. Ormian, a drugie tyle przebywa w ssiednim Libanie[37]. Wedug danych z listopada 2015 r. w Syrii dziaa dzi 15 ormiaskich szk[38], a dzielnica ormiaska w Aleppo wci walczy o przetrwanie.


Listopad 2015
red.ML/IK

Autor jest absolwentem studiw licencjackich na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych oraz w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, laureatem VIII edycji programu Wakacyjnych Stay Studenckich w BBN, studentem studiw magisterskich w Studium Europy Wschodniej UW.

[1] M. Zakrzewska-Dubasowa, Historia Armenii, Zakad Narodowy im. Ossoliskich Wydawnictwo, Wrocaw-Warszawa-Krakw 1990, s. 28-29.

[2] Ibidem, s. 41-42.

[3] N. Migliorino, (Re)constructing Armenia in Lebanon and Syria: Ethno-cultural Diversity and the State in the Aftermath of the Refugee Crisis, Berghahn Books, New York-Oxford 2008, s. 8-9.

[4] Ibidem, s. 9-10.

[5] Jedynie w znajdujcej si pod panowaniem tureckim Armenii Zachodniej yo w XIX w. ok. 2,5 mln ormiaskich chopw. Zob. szerzej: M. Zakrzewska-Dubasowa, op. cit., s. 179.

[6] Dokadne okrelenie liczby zamordowanych nie jest moliwe, a szacunki podawane przez historykw zazwyczaj nie posiadaj znamion obiektywizmu i stanowi element polityki historycznej tak Turcji, jak i Armenii. Wedug najbardziej prawdopodobnych oblicze mier ponioso ok. 800 tys. osb. Zob. szerzej: A. Balcer, Turecko-ormiaskie rozrachunki z histori, Gazeta Wyborcza, nr 233, 24.09.2005 r.

[7] Ibidem.

[8] R. Hovannisian, The Ebb and Flow of the Armenian Minority in the Arab Middle East, Middle East Journal, nr 28, 1974 r., s. 20.

[9] N. Migliorino, Kulna Suriyyin’ ? The Armenian community and the State in contemporary Syria, Revue des mondes musulmans et de la Mditerrane, nr 115-116, grudzie 2006 r., https://remmm.revues.org/3020 (19.10.2015 r.).

[10] Armenians in Syria: a Brief History, Armenian General Benevolent Union, 01.07.2013 r., http://agbu.org/news-item/armenians-in-syria-a-brief-history-2/ (28.10.2015 r.).

[11] N. Migliorino, Kulna Suriyyin’? The Armenian community and the State in contemporary Syria, Revue des mondes musulmans et de la Mditerrane, nr 115-116, grudzie 2006 r., https://remmm.revues.org/3020 (28.10.2015 r.).

[12] Przychylno francuskich wadz do kwestii ormiaskich uchodcw nie bya oczywicie wynikiem jakiegokolwiek politycznego idealizmu. Zarzdcy decydowali si na kolejne przywileje dla spoecznoci Ormian dziaajc w myl zasady divide et impera – majc na celu wzmocnienie ludnoci chrzecijaskiej kosztem syryjskich nacjonalistw. Podziay jakie wywoywaa tego typu polityka doprowadziy midzy innymi w 1925 r. do arabskiego ataku na ormiask dzielnic w Damaszku, w ktrym zgino 30 osb. Relacje pomidzy Arabami a Ormianami, przy wyranym zaangaowaniu Kocioa Ormiaskiego i gwnych ormiaskich partii politycznych, ulegy pewnej poprawie dopiero pod koniec lat 30. Por.: S. Altug, Syrian-Armenian Memory and the Refugee Issue in Syria under French Mandate (1921-46), The Armenian Weekly Magazine, kwiecie 2012 r., http://armenianweekly.com/2012/07/05/syrian-armenian-memory-and-the-refugee-issue-in-syria-under-the-french-mandate-1921-46/ (28.10.2015 r.); A. Sanjian, The Armenian Minority Experience in the Modern Arab World, Bulletin of the Royal Institute for Inter-Faith Studies, nr 3, 2001 r., s. 161-162.

[13] A. Sanjian, op. cit., s. 164-165.

[14] Ibidem, s. 168.

[15] N. Migliorino, Kulna Suriyyin’?..., https://remmm.revues.org/3020 (30.10.2015 r.).

[16] Армяне Сирии на грани исчезновениа, Georgia Times, 21.06.2012 r., http://www.georgiatimes.info/analysis/77178-1.html (30.10.2015 r.).

[17] J. Parkinson, Armenia Embraces Syrians, Warily, The Wall Street Journal, 4.12.2012 r., http://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324595904578123003728255308 (30.10.2015 r.).

[18] J. Seldin, Armenian PM: Syrian Refugees Plan to Stay, Voice of America, 25.12.2012 r., http://www.voanews.com/content/armenian-pm-syrian-refugees-plan-to-stay/1571891.html (30.10.2015 r.).

[19] Kuwait donates USD 100,000 to Armenia for humanitarian aid to Syria refugees, ReliefWeb, 26.12.2012 r., http://reliefweb.int/report/armenia/kuwait-donates-usd-100000-armenia-humanitarian-aid-syria-refugees (30.10.2015 r.).

[20] Nansen Legacy lives on for Syrian Refugees in Armenia, United Nations High Comissioner for Refugees, 12.08.2015 r., http://www.unhcr.org/55cafe526.html (08.11.2015 r.).

[21] P. Schwartzstein, Syrian refugee in Armenia ‘stumble from one crisis to another’, Al-Monitor, 27.07.2015 r., http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/07/syrians-displaced-armenia-origin-situation.html (08.11.2015 r.).

[22] Zob. szerzej: Sarkis Balkhian, The Housing Conundrum: Syrian Armenians in Armenia, The Armenian Weekly, 14.01.2014 r., http://armenianweekly.com/2014/01/14/the-housing-conundrum-syrian-armenians-in-armenia/ (11.08.2015 r.).

[23] P. Schwartzstein, op. cit.

[24] Housing and job major problems facing Syrian-Armenians, Tert.am, 19.10.2015 r., http://www.tert.am/en/news/2015/10/19/syrian-armenians/1819461 (08.11.2015 r.); “Hayastan” All-Armenian fund bank accounts for assisting Syrian-Armenians are still active, Armenpress, 29.10.2015 r., http://armenpress.am/eng/news/823740/hayastan%E2%80%9D-all-armenian-fund-bank-accounts-for-assisting-syrian-armenians-are-still-active.html (08.11.2015 r.).

[25] Housing and job major…, http://www.tert.am/en/news/2015/10/19/syrian-armenians/1819461 (08.11.2015 r.).

[26] State to help Syrian Armenian university students in paying tuition fees, Armenia News – NEWS.am, 22.10.2015 r., http://news.am/eng/news/292059.html (08.11.2015 r.).

[27] Housing and job major…, http://www.tert.am/en/news/2015/10/19/syrian-armenians/1819461 (08.11.2015 r.).

[28] European values and the Syrian exodus: Eu, Armenia and the neighbours’ response, The European Friends of Armenia, 15.10.2015 r., http://www.eufoa.org/uploads/SyrianRefugees.pdf (08.11.2015 r.).

[29] Handbook of frequently asked legal questions: for persons displaced from Syria to Armenia, Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia, wrzesie 2014 r., http://www.mfa.am/u_files/file/syria_brochure_eng.pdf (08.11.2015 r.).

[30] European values and the Syrian…, http://www.eufoa.org/uploads/SyrianRefugees.pdf (08.11.2015 r.).

[31] Баку поднял перед международными организациями вопрос незаконности расселения сирийских армян на оккупированных териториях, 1NewsAZ, 06.08.2012 r., http://www.1news.az/politics/karabakh/20120806105000426.html (30.10.2015 r.).

[32] E. Pearson, K. Welsford, Where war and peace collide, Le Monde Diplomatique, 3.06.2015 r., http://mondediplo.com/blogs/where-war-and-peace-collide (31.10.2015 r.).

[33] M. Zolyan, Refugees or repatriates: Syrian Armenians return to Armenia, openDemocracy.net, 15.10.2015 r., https://www.opendemocracy.net/od-russia/mikayel-zolyan/refugees-or-repatriates-syrian-armenians-return-to-armenia (31.10.2015 r.); Azerbaijan’s Foreign Ministry sends letter to UN Secretary General, Azerbaijan America Alliance, 21.08.2013 r., http://azerbaijanamericaalliance.org/news/azerbaijans-foreign-minister-sends-letter-to-un-secretary-general (06.11.2015 r.).

[34] Azerbaijan’s Foreign Ministry sends letter to UN Secretary General, Azerbaijan America Alliance, 21.08.2013 r., http://azerbaijanamericaalliance.org/news/azerbaijans-foreign-minister-sends-letter-to-un-secretary-general (06.11.2015 r.).

[35] E. Pearson, K. Welsford, Where war and peace collide, Le Monde Diplomatique, 3.06.2015 r., http://mondediplo.com/blogs/where-war-and-peace-collide (31.10.2015 r.).

[36] European values and the Syrian exodus: Eu, Armenia and the neighbours’ response, The European Friends of Armenia, 15.10.2015 r., http://www.eufoa.org/uploads/SyrianRefugees.pdf (08.11.2015 r.).

[37] M. Zolyan, Refugees or…, https://www.opendemocracy.net/od-russia/mikayel-zolyan/refugees-or-repatriates-syrian-armenians-return-to-armenia (09.11.2015 r.).

[38] Inter-Agency Commission on Coordination of Syrain-Armenians’ Issue holds session, Ministry of Diaspora of the Republic of Armenia, 03.11.2015 r., http://www.mindiaspora.am/en/News/4284 (09.11.2015 r.).


rdo zdjcia: http://www.supportsyrianarmenians.ca



(C) Kaukaz.net. Wszelkie prawa zastrzeone. Czytaj, cytuj (z podaniem autora i zrda), ale nie kradnij!