SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


AWAROWIE (Maarural)






Największy naród w Dagestanie (stanowią ponad 29% ludności republiki) i drugi co do wielkości na Kaukazie Północnym (po Czeczenach). W Rosji żyje 814 tys. Awarów (w tym w Dagestanie – 758 tys.); mieszkają także w Azerbejdżanie (50 tys.; w rejonach zakatalskim i biełokańskim) oraz w Gruzji (4 tys.). Stanowią również 21% mieszkańców Machaczkały – stolicy Dagestanu. Zamieszkują zachodnie górskie rejony Dagestanu oraz częściowo niziny i miasta, gdzie zaczęli się osiedlać w latach 1940. Mówią w języku awarskim, który jest jednym z najtrudniejszych języków dagestańskich; dzieli się dwie grupy: narzecze północne (dialekty: zachodni–salatawski, wschodni i centralny–chunzachski) oraz narzecze południowe (dialekty: andalalski, ancuchski, gidatliński, karachski, batluchski i zakatalski). W rękach Awarów jeszcze od czasów sowieckich znajduje się wiele kluczowych stanowisk we władzach republiki; starają się również odgrywać rolę ”starszego brata” wobec pozostałych narodów dagestańskich, a wpływami we władzach i gospodarce Dagestanu dzielą się tylko z Dargijczykami i Kumykami. Nie są lubiani przez pozostałe narody Dagestanu, które uważają ich za ”dzikich górali”. Wszyscy Awarowie wyznają islam w wersji sunnickiej (Awarowie są bardzo religijni), dużą rolę w ich społecznościach odgrywa sufizm, przede wszystkim bractwo Nakszbandija. Centrami życia kulturalnego Awarów są wysokogórskie wioski, takie jak Gunib, Uncukul, Sogratl, Mechelta, Chunzach, Gergebil oraz Machaczkała i Chasaw–jurt.

Od V wieku n.e. na terytorium zamieszkanym przez Awarów istniało królestwo Serir, później wchodzili oni w skład chanatów: awarskiego i mechtulińskiego. W Awarii istniało ponadto ok. 40 tzw. wolnych społeczeństw, czyli niezależnych aułów. Od XV w. wśród Awarów zaczął się rozpowszechniać islam w wersji sunnickiej (wcześniej byli poganami), a od XVI w. piśmiennictwo na podstawie alfabetu arabskiego. W pierwszej połowie XIX wieku Awarowie, obok Czeczenów i Adygów stawiali największy opór rosyjskiemu kolonializmowi (brali m.in. aktywny udział w powstaniu Szamila w latach 1834–1859, który sam był Awarem, urodzonym w aule Gimry.); ostatecznie ich ziemie zostały włączone do Rosji w 1859 r. Głównym tradycyjnym zajęciem Awarów jest pasterstwo oraz rolnictwo (w tym tarasowe); z powodu przeludnienia wsi, braku ziemi uprawnej i pracy wielu Awarów emigruje na równinne obszary Dagestanu, do innych republik Kaukazu oraz do Rosji. W awarskim społeczeństwie w znacznym stopniu zachował się tradycyjny układ stosunków społecznych (patriarchalne pokrewieństwo, podział na rody – tuchumy i związki mieszkańców poszczególnych wiosek – andogi, kult starszych, surowe przestrzeganie norm prawa zwyczajowego i szariatu, krwawa zemsta rodowa, etykieta zachowania itd.). Zachowały się także niektóre wierzenia i obrzędy doislamskie.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.