SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


CACHURZY (Jychby)



Naród zamieszkujący pogranicze dagestańsko–azerbejdżańskie. Liczą ok. 26 tys. osób, z czego 16 tys. w Azerbejdżanie, a 10 tys. w Rosji (8 tys. w Dagestanie). W Azerbejdżanie zamieszkują wioski w rejonie zakatalskim, kachskim i biełokańskim), zaś w Dagestanie – trudno dostępne części rejonu rutulskiego, położone w dolinie rzeki Samur (dawniej terytoria te nazywano Górnym Magałem). Sami siebie Cachurzy nazywają Jychby; rosyjskie określenie Cachury (Cachurzy) pochodzi od nazwy największej wsi – Cachur, która od wczesnego średniowiecza była centrum ich życia społeczno–polityczno–religijnego. Mówią w języku cachurskim, który ma dwa dialekty: cachski i gelmeński. Są muzułmanami–sunnitami. Pierwsze wzmianki o Cachurach pochodzą z ormiańskich i gruzińskich kronik z VII w., w których nazywani byli Cachajkami. Byli jednym z narodów tworzących Albanię Kaukaską, a po jej rozpadzie stworzyli państwo zwane Cuketią z siedzibą we wsi Cachur. W X–XI w. Cachurzy przyjęli islam, wtedy też zaczęto zapisywać jęz. cachurski za pomocą alfabetu arabskiego. W XI–XIII w. w Cachurze istniała medresa, gdzie uczono po arabsku i podjęto próbę tłumaczenia tekstów arabskich na jęz. cachurski. Od XV w. na czele zjednoczonych cachurskich dżamaatów stał sułtan. W XVIII w. stolicę państwa, które odtąd zwane było Sułtanatem Elisujskim, przeniesiono do wsi Elisu (dzisiejszy Azerbejdżan); poza sułtanatem istniało także kilka wolnych wsi cachurskich, które tworzyły konfederację wraz z kilkoma wsiami awarskimi. W pierwszej połowie XIX w. ziemie Cachurów włączono do carskiej Rosji. Rozpad ZSRR spowodował rozdzielenie ziem Cachurów między Rosję i Azerbejdżan. Ich tradycyjnymi zajęciami było pasterstwo, rolnictwo, ogrodnictwo, sadownictwo, produkcja dywanów, tabaki, jedwabiu. Wielu mężczyzn od wieków wyjeżdża sezonowo do pracy do innych części Dagestanu i Azerbejdżanu. Do dziś Cachurzy przestrzegają obowiązku wzajemnej pomocy, gościnności, podziału na tuchumy oraz nasyli (węższy krąg rodzinny), endogamii wewnątrz tuchumu. Stosunki międzyludzkie regulowały dawniej normy adatu; zebranie wszystkich mężczyzn danej wsi (dżamaat) wybierało starszyznę, sędziów itd.; dla podejmowania najważniejszych dla Cachurów decyzji zwoływano tzw. iżlas, czyli zgromadzenie przedstawicieli wszystkich cachurskich wsi.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.