SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


CZECZENI (Nochczi)






Czeczeni są największym narodem Kaukazu Północnego. Na całym świecie jest ich ok. 1,3 mln, z czego w Czeczenii ok. 800–900 tys. Mieszkają także w innych częściach Rosji (m.in. w Inguszetii – 95 tys. i Dagestanie – 87 tys.) oraz w Gruzji (ok. 10 tys.), Azerbejdżanie (ok. 8 tys.), Kazachstanie (ok. 50 tys.), Kirgistanie (ok. 3 tys.), na Bliskim Wschodzie (potomkowie muhadżirów z XIX w.) i państwach Europy Zachodniej (kilka tysięcy). Mówią językiem czeczeńskim, który dzieli się na 6 dialektów: równinny (podstawa języka literackiego), akiński (mówią nim Czeczeni mieszkający w Dagestanie), czeberłojewski (mówią nim mieszkańcy regionu Czeberłoj w południowo–wschodniej Czeczenii), itum–kaliński (używają go mieszkańcy rejonu itum–kalińskiego), gałanczożski wraz z melchistyńskim (mówią nim Czeczeni wywodzący z się z krain: Gałanczoż i Melchista) oraz kistyński (dialekt, którym mówią mieszkańcy Wąwozu Pankiskiego w Gruzji).

Tureckojęzyczne narody kaukaskie nazywają Czeczenów Sasan, Kabardyjczycy – Szaszan, Osetyjczycy – Cacan, Lezgini – Czaczan, Awarowie – Sjujli, zaś Rosjanie – Czeczency. Sami siebie Czeczeni nazywają Nochczi (w liczbie pojedynczej Nochczo), a Czeczenię – Nochczi–Czö. Wspólnie z Inguszami i Bacbijcami są określani jako Wajnachowie. Społeczeństwo czeczeńskie dzieli na kilkaset tejpów, z których większość wchodzi w skład 9 tuchumy, odpowiadających 9 krainom historycznej Czeczenii; są to tuchumy: Akkij, Miałchij, Nochczimachkachoj, Terłoj, Czantij, Czeberłoj, Szaroj, Szuotoj, Örstchoj. Niektórzy Czeczeni utrzymują, iż Ingusze są jednym z czeczeńskich tuchumów, inni z kolei twierdzą, że Orstchojcy – zwani również Karabułakami – nie są tuchumem, lecz odrębnym narodem. Istnieje także kilkadziesiąt tejpów nie wchodzących w skład tuchumów; są tejpy obcego (nieczeczeńskiego) pochodzenia, których przodkowie zostali przyjęci przez Czeczenów w skład narodu czeczeńskiego. Najbardziej wyróżniającymi się grupami Czeczenów są Akińcy (zwani też Auchowcami; jest ich ok. 85 tys.), którzy zamieszkują zachodni Dagestan i Kistowie, którzy mieszkają w Wąwozie Pankiskim w Gruzji (ok. 8 tys.). Wszyscy Czeczeni wyznają islam w wersji sunnickiej, duże znaczenie w ich życiu społeczno–religijno–politycznym odgrywają ponadto bractwa sufickie Kadirija i Nakszbandija.

Krótka historia Czeczenii



Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.