SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


CZERKIESI (Adyge)



Naród z grupy narodów adygskich zamieszkujący północną część Karaczajo–Czerkiesji (KCzR). Liczebność Czerkiesów w Rosji – ok. 60 tys., z czego w KCzR – 50 tys., Kraju Stawropolskim – 2 tys., Kraju Krasnodarskim – 4,5 tys. Podobnie jak Kabardyjczycy i Adygejczycy, Czerkiesi określają się jako Adyge; termin Czerkies/Czerkiesi, używany często do określania wszystkich narodów adygskich, pochodzi prawdopodobnie od starogreckiego słowa kerket, którym Grecy określali plemiona adygskie żyjące na wybrzeżu czarnomorskim. Czerkiesi mówią językiem kabardyjsko–czerkieskim, tym samym którego używają Kabardyjczycy; jest ona zapisywany cyrylicą. Wyznają islam w wersji sunnickiej.

Współczesna Czerkiesja została zasiedlona przez Adygów w V–VII w. Przez wieki Czerkiesi stanowili wraz z Kabardyjczykami jedną społeczność, a zamieszkane przez nich ziemie znajdowały się pod władzą kabardyjskich książąt. Na terytorium wschodnich Adygów wciąż zachodziły procesy migracyjne: plemiona adygskie przesiedlały się z terenów dzisiejszej Kabardy do Czerkiesji i na odwrót, bądź z dolnego w górny bieg Kubania, a wyraźna granica między Czerkiesami i Kabardyjczykami nie istniała aż do czasów sowieckich. Jednym z najsilniejszych plemion, które dało początek współczesnym Czerkiesom byli Biesleniejewcy. Pierwsze wzmianki o nich datuje się na XVI w., kiedy żyli w basenach rzek Laba i Kubań, na terytorium zwanym Biesleniej. Od X–XII w. na ziemie czerkieskie z Gruzji i z Bizancjum przenikało chrześcijaństwo, które Czerkiesi częściowo przyjęli (w XIV – XV w. uważani byli za chrześcijan). Od XIV w. do Czerkiesji zaczął przenikać islam; ostateczna islamizacja Czerkiesów nastąpiła w XVIII w., nie była ona jednak głęboka (Czerkiesi chętniej np. rozwiązywali spory na podstawie adatu niż szariatu). W czasach pogańskich oddawali cześć różnym bogom; w ich panteonie był m.in. Tchagaledżu – bóg płodności, Mazytcha – bóg polowania, Merissa – patronka pszczelarstwa, Achina – bogini krów, owiec i kóz, Zejkuetchue – bóg jazdy konnej, Szible – bóg gromów i piorunów itd.

Terytorium współczesnej Czerkiesji zostało formalnie włączone do Rosji na mocy traktatu rosyjsko–tureckiego w Adrianopolu (1829 r.), jednak faktycznie ziemie w górnym biegu rzeki Kubań Rosjanie opanowali dopiero po złamaniu oporu plemion adygskich w wyniku długoletniej wojny kaukaskiej (zakończonej w 1864 r.). Po rewolucji październikowej władze sowieckie rozdzieliły terytoria zamieszkane przez Adygów, sztucznie dzieląc je na trzy regiony (Adygeja, Karaczajo–Czerkiesja i Kabardyno–Bałkaria). W 1922 r. utworzono Karaczajo–Czerkieski Obwód Autonomiczny, który w 1926 r. podzielono na Karaczajski OA i Czerkieski OA, aby w 1957 r. znów je zjednoczyć. Od 1991 r. istnieje Republika Karaczajo–Czerkieska.

Tradycyjnymi zajęciem Czerkiesów była m.in. hodowla bydła i koni kabardyjskich, produkcja cenionego przez sąsiednie narody sukna czerkieskiego, produkcja broni. Czerkiesi dzielili się na wolne społeczności wiejskie, zarządzane przez wybieralne organy władzy lokalnej; wspólnie uprawiali ziemię, mieli wspólne pastwiska, stada bydła. W ich patriarchalnych społecznościach obowiązywała surowa egzogamia, obejmująca członków rodu do kilku pokoleń wstecz, również mlecznych krewnych. Większość zamieszkanych przez współczesnych Czerkiesów aułów powstała w drugiej połowie XIX w., kiedy władze carskie przesiedlały ich z gór na równiny.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.