SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


DARGIJCZYCY (Darganti)



Drugi co do wielkości naród Dagestanu (16,5% ludności). Ogółem liczą 510 tys. osób, z czego w Dagestanie mieszka 425 tys.; wielu Dargijczyków żyje także w innych regionach Rosji (np. w Kraju Stawropolskim – 40 tys.) dokąd emigrują w poszukiwaniu pracy. Żyją także w Kazachstanie (2 tys.), Uzbekistanie (2 tys.), Kirgistanie (8 tys.) i Turkmenistanie (1,5 tys.). Ich rdzenne ziemie leżą w środkowym i południowo–wschodnim Dagestanie, w latach 1950. zaczęli się również osiedlać na równinach i w Machaczkale (stanowią 12% ludności miasta). Często w ich skład wliczani są także Kajtagcy i Kubaczyńcy. Sami określają się mianem Darganti; tego terminu zaczęto używać w XV w. (słowo darg oznacza ”wewnętrzny”; pojawienie się tego terminu może się wiązać z faktem zamieszkiwania przez Dargijczyków trudno dostępnych dolin górskich). Mówią językiem dargińskim, który ma wiele dialektów m.in.: akuszyński (jest podstawą jęz. literackiego), cudacharski, urachiński, sirchiński, meksgiński, chajdacki, mueriński, gubdeński, kadarski, kubaczyński, czyragski, megebski. Do 1928 r. był zapisywany alfabetem arabskim, później łacińskim, a od 1938 r. cyrylicą. Są muzułmanami–sunnitami, duże znaczenie w ich społecznościach mają nakszbandyjskie bractwa sufickie.

Na początki I tysiąclecia n.e. Dargijczycy wchodzili prawdopodobnie w skład Albanii Kaukaskiej, a następnie państwa Hunów i Chazarów. W VII w. stawiali zacięty opór Arabom najeżdżającym Dagestan z terytorium Azerbejdżanu; z IX w. pochodzą pierwsze pisane świadectwa o Dargijczykach; kroniki arabskie wspominają wówczas o państwach dargińskich Kajtag i Zirichgeran. Przyjęli islam w XIV w., kiedy zostali rozbici przez wojska Tamerlana. Odtąd wioski dargińskie stały się jednym z ważniejszych centrów szerzenia islamu w Dagestanie; istniały tam znane medresy, działali wybitni teologowie i naukowcy. Wzięli aktywny udział w wojnie narodów dagestańskich z władcą Persji Nadir–szachem, który najechał Dagestan w połowie XVIII w. Na początku XIX w. na ziemiach zamieszkanych przez Dargijczyków istniało tzw. Ucmijstwo Kajtagskie oraz cały szereg wolnych społeczności wiejskich, często jednoczących się w sojusze i konfederacje; część ziem dargińskich wchodziła w skład Szamchałstwa Tarkowskiego. W 1813 r., na mocy rosyjsko–perskiego pokoju w Giulistanie ziemie Dargijczyków weszły w skład Imperium Rosyjskiego. Dargijczycy wzięli aktywny udział w wojnie kaukaskiej po stronie imama Szamila (1834–1859) oraz w antyrosyjskim powstaniu z 1877 r. (np. dargiński auł Cudachar został zdobyty przez wojska carskie dopiero, gdy został całkowicie zburzony przez artylerię). Po podboju rosyjskim ich ziemie weszły w skład okręgu dargińskiego. W czasie wojny domowej w Rosji aktywnie wystąpili przeciwko armii gen. Denikina. Istnieje dość silna inteligencja dargińska, wielu Dargijczyków zasiada we władzach Dagestanu (m.in. przewodniczący Rady Państwa Magomiedali Magomiedow); wraz z Awarami mają największe wpływy w politycznym i gospodarczym życiu republiki oraz silne pozycje w handlu.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.