SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


GRECY (Ellines)



Żyją w Gruzji (15 tys.; w 1989 r. było ich 100 tys.), Armenii (ok. 2 tys.) i na Kaukazie Północnym, przede wszystkim w Kraju Stawropolskim (34 tys.), Kraju Krasnodarskim (26 tys.) oraz w Osetii Północnej (2,3 tys.) i Adygeji (1,7 tys.). Wszyscy Grecy kaukascy wyznają prawosławie. Pierwsze greckie kolonie na wybrzeżu czarnomorskim zaczęły powstawać w czasach starożytnych (VI–V w. p.n.e.); wiele z nich istniało również w czasach bizantyjskich. Osadnictwo greckie zostało przerwane po najazdach koczowników mongolskich, seldżuckich i in. Grecy zaczęli wówczas emigrować z Kaukazu do prawosławnego Cesarstwa Trapezuntu (południowe wybrzeże Morza Czarnego). Grecy, którzy obecnie mieszkają na Kaukazie są potomkami przesiedleńców z Imperium Osmańskiego, którzy emigrowali do Rosji carskiej począwszy od drugiej połowy XVIII w., najczęściej po rozlicznych wojnach rosyjsko–tureckich. Nie stanowią oni jednej, lecz kilka grup etnograficznych. Można wśród nich wyróżnić:

potomków greckich robotników (gł. górników), ściągniętych z okolic Erzerumu przez władze rosyjskie pod koniec XVIII w. i osiedlonych w Armenii (gdzie pomagali budować kopalnie i fabryki); w latach 1820. część z nich przesiedliła się do centralnej Gruzji, gdzie żyją do dziś (głównie w miejscowości Całka). Mówią centralnokaukaskim dialektem języka nowogreckiego;

potomków przesiedleńców greckich z okolic Trapezuntu i środkowej Turcji; żyją w Adżarii, Abchazji i środkowej Gruzji; określają się mianem Romejus lub Pontios; mówią w pontyjskim (czarnomorskim) dialekcie języka nowogreckiego, który wywodzi się prawdopodobnie z jońskiego dialektu języka starogreckiego;

potomków przesiedleńców ze środkowej Turcji, którzy przybyli do Gruzji w XIX w.; żyją na przedgórzu całkińskim w środkowej Gruzji; sami określają się Urum, mówią anatolijskim dialektem języka tureckiego;

potomków XIX–XX w. emigrantów z Turcji, głównie z okolic Trabzonu i Karsu; żyją na Kaukazie Północnym, określają się jako Romejus i mówią pontyjskim (czarnomorskim) dialektem języka nowogreckiego.

Najbardziej zwartą społecznością grecką na Kaukazie są Grecy żyjący w rejonie całkińskim Samcche–Dżawachetii (południowo–zachodnia Gruzja). Jest to faktycznie rejon grecki: Grecy stanowią ok. połowy jego mieszkańców (pozostali to gł. Ormianie, Azerowie i Gruzini); jest tam 27 wsi greckich, 13 ormiańskich, 4 azerbejdżańskie i 1 gruzińska. Wielu Greków kaukaskich po rozpadzie ZSRR wyemigrowało do Grecji i Rosji.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.