SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


KARACZAJE (Kharaczajlyla)



Największy naród Karaczajo–Czerkiesji. W całej Rosji żyje ok. 192 tys. Karaczajów (z czego 169 tys. w KCzR, 15 tys. w Kraju Stawropolskim). Żyją także w Kazachstanie (potomkowie zesłańców z lat 1940.) oraz na Bliskim Wschodzie (potomkowie karaczajskich muhadżirów z XIX w.). Ich ojczyzna – Karaczaj, leży w południowej części Karaczajo–Czerkiesji; na południu Karaczaje od wieków graniczą ze Swanami i Abchazami, na wschodzie z Bałkarami i Kabardyjczykami (rozdziela ich masyw Elbrusa), zaś na północy i zachodzie z Czerkiesami, Abazynami i Nogajami. Mówią językiem karaczajo–bałkarskim z ałtajskiej rodziny języków tureckich. Wyznają islam w wersji sunnickiej. Podobnie jak w przypadku Bałkarów w procesie tworzenia się narodu karaczajskiego wzięły udział trzy pierwiastki etniczne: rdzenne ludy kaukaskie, irańscy Alanowie oraz tureckojęzyczni Bułgarzy i Kipczacy (Połowcy), od których Karaczaje przejęli język. Do najazdów mongolskich Karaczaje zamieszkiwali równiny przedkaukaskie i wchodzili w związek plemion alańskich. W wyniku najazdów Mongołów z XIII w. zostali zepchnięci głęboko w górskie wąwozy. W XVI–XVIII w. stawiali zacięty opór chanom krymskim, którzy chcieli podbić te tereny. Utrzymywali wówczas bliskie kontakty ze Swanetią, Megrelią, Abchazją oraz Wielką Kabardą, od której byli zależni.

W 1828 r. ziemie karaczajskie weszły w skład Imperium Rosyjskiego (włączono je do kręgu elbruskiego). W latach 1870. władze carskie prowadziły politykę nadawania ziem karaczajskich rosyjskim urzędnikom, co prowadziło do emigracji Karaczajów do osmańskiej Turcji. Po rewolucji w 1920 r. utworzono Karaczajski Obwód Autonomiczny, przemianowany w 1922 r. na Karaczajo–Czerkieski. Po wysiedleniu Karaczajów do Kazachstanu (1943 r.) obwód został zlikwidowany, odnowiony po ich powrocie ze zsyłki (1957 r.). Od 1991 r. istnieje Republika Karaczajo–Czerkieska, w której wyraźnie dominują klany karaczajskie.

Tradycyjną formą społecznej organizacji Karaczajów był eldżamagat (gmina, społeczność); jego członków wiązała wspólnota terytorialna oraz kolektywna praca przede wszystkim przy budowie systemów nawadniających. Wewnątrz dawnych rodów przestrzegano egzogamii, wspólnego zamieszkania (tijre), istniały rodowe cmentarze, kultywowano pamięć o wspólnym mitycznym przodku. W karaczajskich społecznościach surowo przestrzegano etykiety, obchodzono wywodzące się z czasów pogańskich święta, do dziś kultywuje się karaczajsko–bałkarskie tańce (inne niż w innych rejonach Kaukazu m.in. gołłu, sandrak, tepene, tjogerek) oraz bogaty folklor.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.