SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


KURDOWIE (Kurmanż)



Należący do irańskiej rodziny narodów Kurdowie mieszkają w Armenii, Azerbejdżanie, Gruzji i na Kaukazie Północnym. Według ostatniego sowieckiego spisu powszechnego w Armenii mieszkało 56 tys. Kurdów, w Gruzji 21 tys., w Azerbejdżanie 12 tys., zaś w Rosji (głównie w Kraju Krasnodarskim i Stawropolskim) ok. 4 tys. Rozpad ZSRR i wybuch konfliktów na Kaukazie spowodował masowe przemieszczenia ludności kurdyjskiej. Wielu Kurdów wyemigrowało z Kaukazu i Azji Centralnej do Rosji (dziś w FR mieszka ok. 50 tys. Kurdów, z których część podaje swoją narodowość jako ”Jezydzi”, choć w rzeczywistości jest to wyznanie). Wybuch konfliktu armeńsko–azerbejdżańskiego doprowadził do migracji Kurdów z Armenii do Azerbejdżanu (ok. 11 tys. osób) oraz z tzw. korytarza laczyńskiego (rejony: laczyński i kelbadżarski, oddzielające Armenię od Karabachu) do innych rejonów Azerbejdżanu. Obecnie w Armenii żyje ok. 40 tys. Kurdów–jezydów oraz ok. 1 tys. Kurdów–muzułmanów. Liczba Kurdów w Azerbejdżanie wynosi prawdopodobnie ok. 50 tys., zaś w Gruzji 20 tys. Większość Kurdów armeńskich żyje w wioskach rejonów: Aragacotn, Ararat, Armawir i Szirak oraz w miastach; Kurdowie azerbejdżańscy żyją w miastach (do wojny z Armenią największymi kurdyjskimi wioskami były Agdżakend i Leninkend), zaś gruzińscy przede wszystkim w Tbilisi).

Mówią w języku kurdyjskim, który należy do indoeuropejskiej rodziny językowej. Są muzułmanami sunnitami lub szyitami (głównie Kurdowie azerbejdżańscy) oraz jezydami (gł. Kurdowie armeńscy i gruzińscy). Jezydyzm to oryginalna synkretyczna monoteistyczna religia, która łączy elementy starożytnego mazdaizmu, judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Jej wyznawcy praktykują chrzest i obrzezanie, surowe posty, monogamię, odbywają pielgrzymki do grobowca szacha Adi znajdującego się w miejscowości Lalesz w Iranie.

Koczownicze plemiona kurdyjskie pojawiały się na Kaukazie od czasów najdawniejszych. Wiele kurdyjskich wiosek weszło w skład Imperium Rosyjskiego w wyniku wojen rosyjsko–perskich i rosyjsko–tureckich w XIX w., Kurdowie migrowali również do Rosji z Turcji i Persji (były to głównie plemiona i rody, które przekoczowały na tereny kontrolowane przez Rosjan); osiedlano ich głównie w guberniach: erewańskiej, tyfliskiej i jelizawetpolskiej. Kurdowie wyznający islam osiedlali się głównie na terytorium dzisiejszego Azerbejdżanu, Kurdowie–jezydzi na terytoriach, gdzie przeważała ludność ormiańska. W latach 1920. utworzono ujezd (powiat) kurdystański ze stolicą w Laczynie, a następnie (1929 r.) okręg kurdystański, w rok później jednak zlikwidowany. W latach 1930. i 1940. wielu kaukaskich Kurdów poddanych zostało represjom i wysiedlonych do Azji Centralnej (m.in. Kurdowie mieszkający w Meschetii), gdzie kilkadziesiąt tysięcy z nich żyje do dziś. Po rozpadzie ZSRR część Kurdów centralnoazjatyckich wraz z Turkami meschetyńskimi przesiedliła się do Kraju Krasnodarskiego i Stawropolskiego.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.