SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


LAKOWIE (Lak)






Jeden z największych narodów dagestańskich, stanowiący 5% ludności republiki. Sami określają się terminem Lak; Awarowie nazywają ich – Tumal, Dargijczycy – Wuluguni, zaś Lezgini – Jachulwy. Dawniej zwani byli Kazikumuchami; określenie to pochodzi od nazwy stworzonego przez Laków państwa – Szamchałstwa Kazikumuchskiego. W Rosji żyje 156 tys. Laków (w tym w Dagestanie – 140 tys.); mieszkają również w państwach Azji Centralnej. Ich rdzenne ziemie leżą w środkowym Dagestanie (rejony: lacki i kuliński). Wielu Laków mieszka również na równinach (szczególnie w rejonie nowolackim, niedaleko Chasaw–jurtu, byli tam przesiedlani po wysiedlaniu Czeczenów w 1944 r.) oraz w dagestańskich miastach. Mówią w języku lakijskim, który ma kilka dialektów: kumuchski, wicchiński, szadniński, wichliński, arakulski, bartchiński, asztikuliński. Do 1928 r. ich język zapisywano alfabetem arabskim, później (do 1938 r.) – łacińskim, obecnie – cyrylicą. Są muzułmanami–sunnitami, jednak niezbyt religijnymi. Istnieje silna lakijska inteligencja, wielu Laków ma wyższe wykształcenie. Lakowie są obecnie w opozycji do rządzących Dagestanem Awarów, Dargijczyków i Kumyków. Przez inne dagestańskie narody uważani są za wyjątkowo sprytnych i mających zdolności do handlu.

O pierwszych związkach plemiennych Laków (Tuman i Gumik) wspominają kronikarze arabscy w VII w. We wczesnym średniowieczu na ziemiach Laków powstało państwo Szamchałstwo Kazikumuchskie. W XV–XVII w. Szamchałstwo było jednym z najsilniejszych państw dagestańskich; w jego skład wchodziło także wiele aułów awarskich i dargińskich. W XVII w. szamchałowie przenieśli się do swojej zimowej rezydencji we wsi Tarki (na równinach), co dało początek dynastii szamchałów tarkowskich. W Kazi–Kumuchu wybrano natomiast władcę z bocznej linii dynastii szamchałów, który nosił odtąd tytuł chachlawczi. Wnuk pierwszego chachławczi Czolak Surchaj zdobył w 1712 r. Szemachę (dzisiejszy Azerbejdżan), zdobywając tytuł chana szyrwańskiego i kazikumuchskiego i tworząc Chanat Kazikumuchski, który oprócz ziem Laków obejmował także terytoria Lezginów–Kiurińców oraz niektóre auły awarskie i dargińskie. Chanat został przyłączony do Rosji w 1820 r., a następnie przekształcony w okręg kazikumuchski guberni dagestańskiej. W 1922 r. utworzono obwód lacki w składzie Dagestańskiej ASRR; podzielono go następnie na dwa rejony: lacki i kuliński. W 1944 r. część Laków przymusowo przesiedlono na ziemie czeczeńskie (równinny Dagestan, rejony: nowolacki, chasaw–jurtowski i in.). Tradycyjnymi zajęciami Laków było rolnictwo, hodowla zwierząt oraz rzemiosło, które stało na bardzo wysokim poziomie i słynęło w całym Dagestanie (m.in. ceramika, wyroby metalowe, sukno itd.). Dawna organizacja społeczna Laków opierała się na podziale na wolne społeczności wiejskie–dżamaaty, którymi rządziły rady starszych; funkcjonował podział na tuchumy na zasadzie związków krwi; obyczaje krwawej zemsty rodowej, zapłaty za zabójstwo, obowiązek gościnności i solidarności rodowej. Wielu Laków żyje obecnie w miastach dagestańskich, istnieje silna lakijska inteligencja.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.