SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


LEZGINI (Lezgijar)



Jeden z największych narodów północnokaukaskich, zamieszkujący pogranicze dagestańsko–azerbejdżańskie. W Rosji jest ich 411 tys. (z czego w Dagestanie – 336 tys.), w Azerbejdżanie – ok. 250 tys.; mieszkają także w wielu niekaukaskich regionach Rosji oraz w Azji Centralnej, gdzie istnieją całe wioski lezgińskie przesiedlone tam w czasach stalinowskich. W Dagestanie zamieszkują kilka regionów w dolinie rzeki Samur, przy granicy z Azerbejdżanem (stanowią 5,5% ludności republiki) oraz wiele dagestańskich miast (ich centrum kulturalnym jest Derbent). W Azerbejdżanie zamieszkują północną część kraju (rejony gusarski, chaczmaski, ismailliński, gubiński, gabaliński, gejczajski), w niektórych rejonach stanowią większość ludności. Sami siebie nazywają Lezgijar; w dawnych czasach Lezginami nazywano wszystkie narody górnego Dagestanu. Mówią w języku lezgińskim, który ma trzy dialekty i wiele gwar: kiuriński (gwary: ponejska, jarkińska, kurachska, giljarska, gelcheńska), samurski (gwary: dokuzparyńska, achtyńska, fijska, kuruszska) oraz gubiński. Większość z nich swobodnie mówi po azersku. W XV w. stworzono alfabet lezgiński na podstawie arabskiego (tzw. azerbejdżańska wersja alfabetu arabskiego zwana adżame), od 1928 r. – alfabet łaciński, a od 1938 r. cyrylica. Są muzułmanami–sunnitami (jedynie mieszkańcy wioski Miskidży w Dagestanie są szyitami).

Rdzenne terytorium Lezginów to lewy brzeg rzeki Samur – kroniki wspominają o nich jako o plemieniu Legów, które wchodziło w skład Albanii Kaukaskiej; później Lezgini zaczęli się osiedlać również na południe od Samura, na terytorium współczesnego Azerbejdżanu. W wiekach XII–XIV w duże lezgińskie wsie (Achty–para, Dokuz–para, Kurach, Kiure) tworzyły związki wolnych dżamaatów, które od czasu do czasu dostawały się pod panowanie i wpływy azerbejdżańskiego szyrwana (władcy Azerbejdżanu). W XVIII w. część ziem Lezginów wschodziła w skład Chanatu Kubińskiego i Derbenckiego; pod koniec XVIII w. lezgińska wieś Kurach stała się stolicą chana kazikumuchskiego, zaś w 1812 r. stolicą niezależnego Chanatu Kiuryńskiego. W 1806 r. pod władzę Rosji dostali się Lezgini kubińscy (gubińscy), zaś w 1813 r. pozostali. W dawnych czasach Lezgini zajmowali się głównie rolnictwem, hodowlą zwierząt oraz rzemiosłem; wielu Lezginów wyjeżdżało również do sezonowej pracy w Azerbejdżanie (gł. na bakińskich polach naftowych). W północnym Azerbejdżanie Lezgini byli znani jako doskonali rzemieślnicy (wytwarzali m.in. wyroby z drewna i dywany). Istnieje silna inteligencja lezgińska, Lezgini uchodzą za najbardziej wykształcony naród Dagestanu. Lezgini pozostają obecnie w opozycji do awarsko–dargińsko–kumyckich władz Dagestanu; wśród azerbejdżańskich Lezginów popularnością cieszą się hasła separatystyczne – oddzielenia od Azerbejdżanu i zjednoczenia z Lezginami dagestańskimi (jest to wykorzystywane przez Rosję do wywierania nacisków na Azerbejdżan).

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.