SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU (*)

NOGAJOWIE


Naród zamieszkujący stepy kilku republik Kaukazu Północnego. W całej Rosji żyje ich ok. 90 tys., z czego w Dagestanie 38 tys. (głównie w rejonie nogajskim), Kraju Stawropolskim – 20,6 tys., Karaczajo–Czerkiesji – 14,8 tys., obwodzie astrachańskim – 4,5 tys., Czeczenii – 3,5 tys.); żyją także w Turcji i Rumunii. Dzielą się na kilka grup: Kara–Nogajów (Dagestan), Nogajów aczykułackich i kumskich (Kraj Stawropolski), kubańskich (Karaczajo–Czerkiesja) oraz astrachańskich (obwód astrachański). Mówią językiem nogajskim, który ma dwa dialekty: karanogajski i kubański. Język nogajski był zapisywany na podstawie arabskiej grafiki od XVIII w., od 1928 r. na podstawie alfabetu łacińskiego, a od 1938 r. – cyrylicy. Nogajowie są muzułmanami–sunnitami.

Powstanie terminu ”Nogajowie” (”Nogajcy”) wiąże się z imieniem chana Nogaja, którego orda koczowała na stepach południowej Rosji w XIII w., upowszechnił się natomiast za rządów chana Edygeja i jego następców (XIV–XV w.), kiedy powstała Orda Nogajska. Po rozpadzie Ordy Nogajskiej na dwa ułusy: Małą Ordę Nogajską i Wielką Ordę Nogajską (druga połowa XVI w.) głównym rejonem zamieszkiwania Nogajów stają się stepy Kaukazu Północnego: na wschodzie regionu koczowali Nogajowie z Małej Ordy, nad brzegami Tereku i Sułaku – członkowie Wielkiej Ordy. Pod koniec XVII w. znaczna część Nogajów znad Tereku i Sułaku wyemigrowała na step mozdocki (dzisiejsza Osetia Północna), gdzie dali początek grupie Kara–Nogajów. W XVII w. ziemie nogajskie zostały włączone do Rosji, a niezależność ord zlikwidowana; w 1957 r. nogajskie stepy rozdzielono pomiędzy Dagestan, Kraj Stawropolski i Czeczenię. Tradycyjnymi zajęciami Nogajów było koczownicze pasterstwo (Nogajowie prowadzili koczowniczy tryb życia aż do przymusowej kolektywizacji z lat 1930.) oraz myślistwo i rybołówstwo. Nogajowie jako jedyny (oprócz Kałmuków) naród północnokaukaski reprezentują mongoloidalny typ antropologiczny i wyraźnie odróżniają się od pozostałych mieszkańców regionu.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.