SERIA: NARODY / ETNOSY KAUKAZU


TATOWIE (Tat)






Niewielki naród zamieszkujący Azerbejdżan i Dagestan. W Rosji jest ich ok. 2,3 tys. (z tego w Dagestanie – 0,8 tys.), zaś w Azerbejdżanie – ok. 11 tys. Największa część Tatów żyje w północnym Iranie (ok. 300 tys.), nie mają jednak praktycznie żadnych związków z Tatami b. ZSRR. Mówią językiem tatyjskim należącym do irańskiej rodziny językowej (jest bliski językowi farsi); na co dzień używają też języka azerskiego i rosyjskiego. Ich nazwa – Tatowie – jest pochodzenia tureckiego; tak Turcy począwszy od średniowiecza określali irańskojęzycznych mieszkańców Azerbejdżanu. Tatowie mieszkający w Dagestanie to przede wszystkim wyznawcy judaizmu; żyją głównie w miastach (Derbencie, Machaczkale, Bujnacku, Kaspijsku, Chasaw–jurcie) i w niedługim czasie znikną prawdopodobnie jako grupa etniczna (jeszcze w 1989 r. było ich 13 tys.; większość wyemigrowała do Izraela). Tatowie azerbejdżańscy są muzułmanami–szyitami. Mieszkają głównie na Półwyspie Apszerońskim (z 40 wiosek półwyspu aż 33 to wioski tatyjskie) oraz w rejonie ismailińskim (zamieszkują wioski: Lagicz, Baskal i Zarnawa). Niewielkie grupy Tatów żyją również w rejonach chyzyńskim, diwiczyńskim i gubińskim. Tatowie mieszkający we wsiach Surachany i Bałachany (Apszeron) określają się jako Persowie, zaś mieszkańcy wsi Lagicz (Lahicz) – Lagidże (Lohudże). Do wybuchu wojny armeńsko–azerbejdżańskiej (przełom lat 1980. i 1990.) w dwóch wioskach w Azerbejdżanie: Matrasa w rejonie szemachińskim i Kilwar w rejonie chaczmaskim mieszkali również Tatowie–chrześcijanie (gregorianie). Byli oni silnie zarmenizowani i po wybuchu wojny niemal wszyscy wyjechali do Armenii lub Rosji. Kultura Tatów bliska jest kulturze azerbejdżańskiej oraz dagestańskiej. W ich skład są często zaliczani również Żydzi górscy, którzy jednak sami uważają się za odrębną grupę etniczną. Według jednej z teorii Tatowie są potomkami poddanych szachów perskich przesiedlonych na północne rubieże Persji dla ich obrony przed koczownikami. Sami Tatowie uważają się natomiast za rdzennych mieszkańców Kaukazu.

Maciej Falkowski

















do góry

(C) Wszelkie prawa zastrzeżone - zarówno do fotografii jak i tekstów na stronie. W przypadku zainteresowania prosimy o kontakt z autorami.